Fârig olmam eylesen yüz bin cefâ sevdim seni

Her bendi ‘sevdim seni’ ile kapanan, itirazı ve yalvarmayı aynı cümlede toplayan; Saadettin Kaynak’ın bestesiyle de bilinen beş bentlik şarkı.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Fârig olmam eylesen yüz bin cefâ sevdim seni

   Böyle yazmış alınma kilk-i kazâ sevdim seni

   1Yüz bin eziyet etsen de vazgeçmem, sevdim seni.

   2Kader kalemi böyle yazmış, alınma; sevdim seni.

   İlk dize bir karar, ikinci dize o kararı elinden alıyor: yazan kalem başkasının. Sevmek böylece hem inat hem mecburiyet olarak aynı beyte sığıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ben bu sözden dönmezem devr eyledikçe nûh-felek

   Şâhid olsun aşkıma arz u semâ sevdim seni

   1Dokuz felek döndükçe bu sözümden dönmem.

   2Yer ve gök aşkıma tanık olsun, sevdim seni.

   Yemin kozmik ölçekte veriliyor: dokuz kat gök ve bütün yeryüzü tanık. Bu kadar büyük bir mahkeme kurulması, karşı tarafın hiç cevap vermediğini de söylüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bend-i peyvend-i dilim ebrû-yı gaddârındadır

   Rişte-i cemiyyetin zülf-i siyeh-kârındadır

   1Gönlümün bağı senin gaddar kaşındadır.

   2Toparlanmamın ipliği senin kara saçındadır.

   Kaş bağ, saç iptir; âşığın bütünlüğü karşı tarafın yüzünde asılı duruyor. Bağlayan şeyin ‘gaddar’ ve ‘siyeh-kâr’ diye anılması ise bu bağın gönüllü olmadığını sızdırıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hastayım ümmîd-i sıhhat çeşm-i bîmârındadır

   Bir devâsız derde oldum mübtelâ sevdim seni

   1Hastayım, iyileşme umudum senin baygın gözündedir.

   2Çaresiz bir derde tutuldum, sevdim seni.

   Şifayı verecek göz aynı zamanda ‘bîmâr’, yani kendisi hasta. Hekim ile hastalık aynı yerde toplanınca tedavi arayışı bir kısır döngüye kapanıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey hilâl-ebrû dilin meyli sanadır doğrusu

   Sû-yi mihrâba nigâhın keç-edâdır doğrusu

   1Ey hilâl kaşlı, gönlün eğilimi doğrusu sanadır.

   2Mihraba bakışın doğrusu yan ve nazlıdır.

   Hilâl kaş ile mihrap kemeri aynı eğriliği paylaşıyor. İbadet yönü ile bakış yönü çakışınca, şair sapmayı kendi tarafından değil sevgilinin duruşundan çıkarıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Râ kaşımdan inhirâf etsem riyâdır doğrusu

   Yâ savâb olmuş veyâ olmuş hatâ sevdim seni

   1Râ harfine benzeyen kaşından saparsam bu ikiyüzlülüktür.

   2İster doğru olmuş ister yanlış, sevdim seni.

   Kaş ‘râ’ harfine dönüşünce sevgiliye yönelmek bir metni okumaya benziyor. Son dize doğruyla yanlışı eşitleyip tartışmayı kapatıyor: karar çoktan verilmiş, gerekçe aranmıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bî-gûbârım hasret-i hattınla hâk olsam yine

   Sıhhatım rûh-ı lebindendir helâk olsam yine

   1Ayva tüylerinin hasretiyle toprak olsam yine tozsuzum.

   2Yok olsam bile sağlığım senin dudağının ruhundandır.

   Toprak olmak bile burada bir kirlenme sayılmıyor; yok oluş tozsuzlukla, yani temizlikle anlatılıyor. Sağlığın kaynağı da bedende değil karşı tarafın nefesinde aranıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Tîg-i gamzeden kesilmem çâk çâk olsam yine

   Hâsılı bîhûde cevr etme bana sevdim seni

   1Yan bakışının kılıcından vazgeçmem, paramparça olsam da.

   2Kısacası boşuna eziyet etme bana, sevdim seni.

   ‘Bîhûde’ kelimesi cefayı ahlâken değil pratik açıdan reddediyor: paramparça olan âşık zaten vazgeçmiyor. Eziyetin durdurulma gerekçesi böylece acı değil, verimsizlik oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Gâlib-i dîvâneyim Ferhâd u Mecnûn’a salâ

   Yüz çevirmem olsa dünyâ bir yana ben bir yana

   1Deli Gâlib’im; Ferhâd ile Mecnûn’a duyurulur.

   2Dünya bir yana ben bir yana olsam da yüz çevirmem.

   Şair kendini iki efsanevi âşığa rakip ilan edip meydan okuyor. Fakat kurduğu tablo bir zafer değil yalnızlık: karşısında dünyanın tamamı var.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Şem’ine pervâneyim pervâ ne lâzımdır bana

    Anlasın bîgâne bilsin âşinâ sevdim seni

    1Mumunun pervanesiyim, korkuya ne gerek var.

    2Yabancı anlasın, tanıdık bilsin; sevdim seni.

    ‘Pervâne’ ile ‘pervâ’ arasında tek ses var; kelebek ile korkusuzluk aynı ağızdan çıkıyor. Şarkı gizlenmekle değil, yabancıya da tanıdığa da duyurmakla bitiyor.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle