Fârig olmam eylesen yüz bin cefâ sevdim seni

Her bendi ‘sevdim seni’ ile kapanan, itirazı ve yalvarmayı aynı cümlede toplayan; Saadettin Kaynak’ın bestesiyle de bilinen beş bentlik şarkı.

1. 1

   Fârig olmam eylesen yüz bin cefâ sevdim seni

   Böyle yazmış alınma kilk-i kazâ sevdim seni

   Günümüz Türkçesi +

   1Yüz bin eziyet etsen de vazgeçmem, sevdim seni.

   2Kader kalemi böyle yazmış, alınma; sevdim seni.

   Beyit yorumu +

   İlk dize bir karar, ikinci dize o kararı elinden alıyor: yazan kalem başkasının. Sevmek böylece hem inat hem mecburiyet olarak aynı beyte sığıyor.

2. 2

   Ben bu sözden dönmezem devr eyledikçe nûh-felek

   Şâhid olsun aşkıma arz u semâ sevdim seni

   Günümüz Türkçesi +

   1Dokuz felek döndükçe bu sözümden dönmem.

   2Yer ve gök aşkıma tanık olsun, sevdim seni.

   Beyit yorumu +

   Yemin kozmik ölçekte veriliyor: dokuz kat gök ve bütün yeryüzü tanık. Bu kadar büyük bir mahkeme kurulması, karşı tarafın hiç cevap vermediğini de söylüyor.

3. 3

   Bend-i peyvend-i dilim ebrû-yı gaddârındadır

   Rişte-i cemiyyetin zülf-i siyeh-kârındadır

   Günümüz Türkçesi +

   1Gönlümün bağı senin gaddar kaşındadır.

   2Toparlanmamın ipliği senin kara saçındadır.

   Beyit yorumu +

   Kaş bağ, saç iptir; âşığın bütünlüğü karşı tarafın yüzünde asılı duruyor. Bağlayan şeyin ‘gaddar’ ve ‘siyeh-kâr’ diye anılması ise bu bağın gönüllü olmadığını sızdırıyor.

4. 4

   Hastayım ümmîd-i sıhhat çeşm-i bîmârındadır

   Bir devâsız derde oldum mübtelâ sevdim seni

   Günümüz Türkçesi +

   1Hastayım, iyileşme umudum senin baygın gözündedir.

   2Çaresiz bir derde tutuldum, sevdim seni.

   Beyit yorumu +

   Şifayı verecek göz aynı zamanda ‘bîmâr’, yani kendisi hasta. Hekim ile hastalık aynı yerde toplanınca tedavi arayışı bir kısır döngüye kapanıyor.

5. 5

   Ey hilâl-ebrû dilin meyli sanadır doğrusu

   Sû-yi mihrâba nigâhın keç-edâdır doğrusu

   Günümüz Türkçesi +

   1Ey hilâl kaşlı, gönlün eğilimi doğrusu sanadır.

   2Mihraba bakışın doğrusu yan ve nazlıdır.

   Beyit yorumu +

   Hilâl kaş ile mihrap kemeri aynı eğriliği paylaşıyor. İbadet yönü ile bakış yönü çakışınca, şair sapmayı kendi tarafından değil sevgilinin duruşundan çıkarıyor.

6. 6

   Râ kaşımdan inhirâf etsem riyâdır doğrusu

   Yâ savâb olmuş veyâ olmuş hatâ sevdim seni

   Günümüz Türkçesi +

   1Râ harfine benzeyen kaşından saparsam bu ikiyüzlülüktür.

   2İster doğru olmuş ister yanlış, sevdim seni.

   Beyit yorumu +

   Kaş ‘râ’ harfine dönüşünce sevgiliye yönelmek bir metni okumaya benziyor. Son dize doğruyla yanlışı eşitleyip tartışmayı kapatıyor: karar çoktan verilmiş, gerekçe aranmıyor.

7. 7

   Bî-gûbârım hasret-i hattınla hâk olsam yine

   Sıhhatım rûh-ı lebindendir helâk olsam yine

   Günümüz Türkçesi +

   1Ayva tüylerinin hasretiyle toprak olsam yine tozsuzum.

   2Yok olsam bile sağlığım senin dudağının ruhundandır.

   Beyit yorumu +

   Toprak olmak bile burada bir kirlenme sayılmıyor; yok oluş tozsuzlukla, yani temizlikle anlatılıyor. Sağlığın kaynağı da bedende değil karşı tarafın nefesinde aranıyor.

8. 8

   Tîg-i gamzeden kesilmem çâk çâk olsam yine

   Hâsılı bîhûde cevr etme bana sevdim seni

   Günümüz Türkçesi +

   1Yan bakışının kılıcından vazgeçmem, paramparça olsam da.

   2Kısacası boşuna eziyet etme bana, sevdim seni.

   Beyit yorumu +

   ‘Bîhûde’ kelimesi cefayı ahlâken değil pratik açıdan reddediyor: paramparça olan âşık zaten vazgeçmiyor. Eziyetin durdurulma gerekçesi böylece acı değil, verimsizlik oluyor.

9. 9

   Gâlib-i dîvâneyim Ferhâd u Mecnûn’a salâ

   Yüz çevirmem olsa dünyâ bir yana ben bir yana

   Günümüz Türkçesi +

   1Deli Gâlib’im; Ferhâd ile Mecnûn’a duyurulur.

   2Dünya bir yana ben bir yana olsam da yüz çevirmem.

   Beyit yorumu +

   Şair kendini iki efsanevi âşığa rakip ilan edip meydan okuyor. Fakat kurduğu tablo bir zafer değil yalnızlık: karşısında dünyanın tamamı var.

10. 10

    Şem’ine pervâneyim pervâ ne lâzımdır bana

    Anlasın bîgâne bilsin âşinâ sevdim seni

    Günümüz Türkçesi +

    1Mumunun pervanesiyim, korkuya ne gerek var.

    2Yabancı anlasın, tanıdık bilsin; sevdim seni.

    Beyit yorumu +

    ‘Pervâne’ ile ‘pervâ’ arasında tek ses var; kelebek ile korkusuzluk aynı ağızdan çıkıyor. Şarkı gizlenmekle değil, yabancıya da tanıdığa da duyurmakla bitiyor.