Gam Aldı Benüm Dört Yanımı Cân Saña Kaldı

“Sana kaldı” redifiyle gamın kuşattığı canı sevgiliye bırakan gazel, Hüseynî ve gezegen adlarından giyim ve hicran imgelerine uzanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gam aldı benüm dört yanımı cân saña kaldı

   Eyü bilesin çünki bu kurbân saña kaldı

   1Gam benim dört yanımı aldı; can sana kaldı;

   2iyi bil, çünkü bu kurban sana kaldı.

   Matla kuşatma ile kalıntıyı yan yana koyar: gam dört yanı alınca geriye yalnız can kalır, o da sevgiliye bırakılır. “Kurbân” sözü bu kalıntıyı armağandan çok sunulmuş bir adak hâline getirir ve redifi baştan bir teslim formülü yapar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   ‘Işkuñ dil-i ‘uşşâk-ı Hüseynîye çıkardı

   Tahsîn ide gör hüsnüñi ihsân saña kaldı

   1Aşkın, âşıkların gönlünü Hüseynî makamına çıkardı;

   2güzelliğini övmeyi sürdür; ihsan sana kaldı.

   İkinci beyitte “Hüseynî” hem âşıkların acılı hâlini hem bir makam adını taşır; aşk gönlü bu perdeye çıkarmıştır. Sevgiliye düşen iş güzelliğini övmeyi sürdürmektir, çünkü “ihsân” da onun elinde kalmıştır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ey pâdişeh-i mülk-i melâhat yeter oldı

   İtdüñ sitem-âbâd bizi dîvân saña kaldı

   1Ey güzellik ülkesinin padişahı, artık yeter;

   2bizi eziyet yurduna çevirdin, divan sana kaldı.

   Üçüncü beyit sevgiliye “mülk-i melâhat” padişahı diye seslenip artık yeter der. Âşıkların yurdu “sitem-âbâd”a çevrildiğine göre şikâyetin görüleceği divan da aynı hükümdara kalmıştır; dava ile mahkeme tek elde toplanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Biz kesdük ‘Utâridden ümîdi hele şimdi

   İş ba‘de-zîn ey himmet-i Keyvân saña kaldı

   1Biz Merkür'den umudu kestik şimdi;

   2bundan sonra iş, ey Satürn'ün himmeti, sana kaldı.

   Dördüncü beyit umudu gökyüzüne devreder: yazı ve söz gezegeni Utârid'den umut kesilince iş Keyvân'ın himmetine kalır. Talih dili böylece bir gezegenden ötekine geçen bir dilekçe hareketi gibi işler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Giydürdi bürehne dilümüz şu‘le-i şevkuñ

   Ey câme be-dûş-ı hüsn oğlan saña kaldı

   1Şevkinin alevi çıplak gönlümüzü giydirdi;

   2ey güzelliği omzunda giysi gibi taşıyan oğlan, iş sana kaldı.

   Beşinci beyitte şevkin alevi çıplak gönlü giydirir; ısı burada giysinin yerini alır. Hemen ardından güzelliğini omzunda giysi gibi taşıyan muhataba seslenilmesi, giyinme imgesini âşıkla sevgili arasında ikinci kez paylaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kânî niçe bir vasla heves hecre yanaş kim

   Var hayli şerîki yine hicrân saña kaldı

   1Ey Kânî, vuslata daha ne kadar heves; ayrılığa yanaş;

   2onun birçok ortağı var, yine hicran sana kaldı.

   Makta yönü tersine çevirir: vuslat hevesini bırakıp hicrana yanaşmak öğütlenir. Ayrılığın ortağının çok olması, hicranı herkesle bölüşülen ama yine de kişiye kalan bir pay hâline getirir ve redif son kez bu payı işaret eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle