Gamzen ki tarf-ı çeşm-i sühan-gûda gizlenir

Redifi "gizlenir" olan bir gazel; her beyit bir şeyi bir başkasının içine saklar. Aslan ceylanın yatağında, servi kendi yansımasının altında, gönül de kaşın gölgesinde gizlenir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gamzen ki tarf-ı çeşm-i sühan-gûda gizlenir

   Bir şîrdir nişîmen-i âhûda gizlenir

   1Yan bakışın, söz söyleyen gözünün kenarında gizlenir;

   2o bir aslandır, ceylanın yatağında saklanır.

   Göz ceylana, gamze aslana benzetilir: avın yattığı yerde avcı pusudadır. "Sühan-gû" konuşan demektir, yani göz söz söylerken bakış sessizce saldırır. Redif "gizlenir" matla beytinde işini belli eder; gazel boyunca her beyit bir saklanma sahnesi kuracaktır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gülşen de verse ruhsat-ı reftâr kaddine

   Aks-i nihâl-i serv teh-i cûda gizlenir

   1Gül bahçesi boyuna yürüme izni verse bile

   2servi fidanının aksi ırmağın dibine saklanır.

   Sevgilinin boyu serviye benzetilir; ama burada gerçek servi utanıp suya, kendi yansımasının altına çekilir. "Teh-i cû" ırmağın dibi demektir ve beyti keskinleştiren ayrıntı budur: yansıma normalde suyun yüzeyindedir, buradaysa dibe indirilerek saklanma fiziksel bir yer değiştirmeye dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zannetme şeb cihânı siyâh eyler âhımız

   Rûyuñki zîr-i perde-i gîsûda gizlenir

   1Dünyayı geceye çeviren şey ahımızdır sanma;

   2yüzün saç perdesinin altında gizlendiği içindir.

   Beyit önce yaygın klişeyi anar (âhın dumanı dünyayı karartır), sonra "zannetme" diyerek onu reddeder. Karanlığın gerçek sebebi sevgilinin yüzünü saçıyla örtmesidir; gîsû bir perdeye, yüz de güneşe dönüşür. Gece böylece kozmik bir olay olmaktan çıkıp bir jestin sonucu olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mestâne sunsa gamzesine tîg-ı şu 'le-tâb

   Diller şikenc-i zülf-i semen-bûda gizlenir

   1Sarhoşça, yan bakışına alev saçan kılıcı sunsa,

   2gönüller yasemin kokulu saçın kıvrımına saklanır.

   Gamze silahlanınca gönüller kaçacak yer arar ve tam da sevgilinin saçına sığınır: sığınak, tuzağın kendisidir. "Şikenc" kıvrım, büklüm demek; saç hem kement hem barınaktır. Kaynak bu dizede "şu 'le-tâb" yazımını boşluklu dizmiştir, düzeltilmeden bırakıldı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gördikce âftâb ruhıñ şu'le-rîz-i şerm

   Yûsuf harîm-i çeşm-i terâzûda gizlenir

   1Güneş, yanağının utançtan alev saçtığını gördükçe

   2Yusuf, terazi gözünün mahremine saklanır.

   Güneş sevgilinin yanağını utanç alevi saçarken görünce Yusuf terazi gözünün mahremine saklanır. Güzellik ölçüsü sayılan Yusuf ile terazi aynı sahnede geri çekilir; yorum kaynakta anlatılmayan satış hikâyesini kanıt diye eklemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ekrem o şûha secde-ver-i inkıyâddır

   Göñlüm ki zîr-i kûşe-i ebrûda gizlenir

   1Ekrem, o şuha boyun eğip secde eden,

   2kaşının köşesi altında gizlenen gönlümdür.

   Ekrem'in gönlü o şuha boyun eğip secde eder ve kaşın köşesi altında gizlenir. Kaşın eğrisi secde edilen yere dönüşür; makta, gazel boyunca dış nesnelerde görülen saklanmayı gönlün kendi hareketine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle