Artık uzun boylu sevgiliden vazgeçtim, yeter

Şair yıllarca Mecnun gibi çiğnendikten sonra uzun boylu, ahu gözlü ve Leyla saçlı sevgiliden el çektiğini ilan eder. Elest meclisinin kadehini içmiş olsa da dünyevi şaraptan, rakiple kavgadan ve güzellik peşinden vazgeçer. Ömer feleğin değirmeninde faniliği anlayıp dünya devletinden uzaklaşır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gayri artık kamet-i bâlâdan el çektim yeter

   Cevre mâil dilber-i ra’nâdan el çektim yeter

   1Artık uzun boylu sevgiliden vazgeçtim, yeter.

   2Eziyete düşkün güzel sevgiliden elimi çektim, yeter.

   Uzun boy ve güzel görünüş artık övgü değil vazgeçilen çekim unsurlarıdır. ‘Yeter’ sözü, yıllarca süren cefanın ardından konuşanın kendisi için kesin sınır koyduğunu duyurur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bunca yıllar pâyimâl oldum gezip Mecnun sıfat

   Gözleri âhû saçı Leylâ’dan el çektim yeter

   1Bunca yıl Mecnun gibi dolaşıp ayaklar altında kaldım.

   2Ahu gözlü, Leyla saçlı sevgiliden vazgeçtim, yeter.

   Ayaklar altında kalma, Mecnun gibi dolaşmanın bedensel sonucudur. Ahu göz ve Leyla saçı gibi klasik güzellik işaretleri, bu kez geçmişte bırakılması gereken bağımlılığın simgeleri olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Geçmedi asla dilek ettim o servi dalime

   Kimseler düş olmasunlar böyle kanlı zâlime

   1O servi dalından istediğim hiçbir dilek gerçekleşmedi.

   2Kimse böyle kanlı bir zalime düşmesin.

   Servi boylu sevgili hiçbir dileği yerine getirmemiş ve kanlı zalim diye anılmıştır. Başkalarının da ona düşmemesi dileği, kişisel tecrübeyi uyarıcı bir toplumsal öğüde çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Etmedi zerre terahhum bu şikeste hâlime

   Bakmadım ol yüzleri hamrâdan el çektim yeter

   1Bu kırık hâlime zerre kadar merhamet etmedi.

   2O kırmızı yüzlere bakmayı bıraktım, yeter.

   Kırık hâle zerre kadar acımayan güzelin kırmızı yüzü artık seyredilmez. Rengin çekiciliği ile merhametsizliğin soğukluğu yan yana getirilerek vazgeçiş ahlaki gerekçeye bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dâimâ zülfüyle bend etti dil-i dîvânesin

   Görmez oldu gûşe-i çeşmim cihan mestânesin

   1Deli gönlünü sürekli saçıyla bağladı.

   2Gözümün köşesi dünyanın sarhoşunu artık görmez oldu.

   Saç deli gönlü bağlarken gözün köşesi dünyayı sarhoş hâliyle görmez olur. Güzelliğin bağı, dış âleme dönük bakışı daraltmış; şair artık bu tutsaklığı tanıyıp reddetmiştir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şol kadar nûş eyledim bezm-i Elest peymânesin

   Fâriğ oldum sâgar-i sahbâdan el çektim yeter

   1Elest meclisinin kadehini o kadar çok içtim ki,

   2Artık şarap kadehinden vazgeçtim, yeter.

   Elest kadehini çok içmek manevi aşkın köklülüğünü gösterir; dünyevi şarap kadehinden el çekmek ise ayıklığı seçer. İki içki ayrılarak vazgeçişin aşkı değil maddi oyalanmayı hedeflediği belirtilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Katı çoktur sergüzeştim söylesem ol yâr ile

   Geçti ömr-i nâzenînim derd ile efkâr ile

   1O sevgiliyle yaşadıklarımı söylesem maceram çok uzundur.

   2Nazlı ömrüm dert ve düşünceyle geçti.

   Sevgiliyle serüvenin uzunluğu, nazlı ömrün dert içinde tüketilmesiyle ölçülür. Şair anlatılacak ayrıntıları sıralamak yerine kaybedilen hayat zamanını en büyük kanıt olarak sunar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Niçe bir ceng ü cidâl etsem gerek ağyâr ile

   Cânıma kâr eyledi gavgadan el çektim yeter

   1Rakiplerle daha ne kadar kavga etmem gerekir?

   2Kavga canıma işledi; ondan el çektim, yeter.

   Rakiple kavga aşk üçgeninin bitmeyen dış çatışmasıdır ve sonunda cana işlemiştir. Vazgeçmek yalnız sevgiliden değil, onun çevresinde tekrar eden yıpratıcı mücadeleden çıkmaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ey Ömer eyle figanı dîden olsun selsebîl

   Âsiyâb-ı çerha geldin kendini nevbette kıl

   1Ey Ömer, feryat et de gözlerin cennet ırmağı olsun.

   2Feleğin değirmenine geldin; sıran gelince kendini öğüt.

   Gözyaşı cennet ırmağına dönüşürken insan felek değirmeninde sırasını bekleyen tahıl gibi düşünülür. Feryat, kaçınılmaz öğütülüş karşısında faniliği kabul eden ruhsal hazırlıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Âkıbet yoktur bekası dehr-i dûnun öyle bil

    Uzlet ettim devlet-i dünyâdan el çektim yeter

    1Bu alçak dünyanın kalıcı olmadığını sonunda bil.

    2Uzlete çekildim, dünya devletinden vazgeçtim, yeter.

    Alçak dünyanın kalıcılığı bulunmadığı anlaşılınca uzlet seçilir. Son ‘yeter’, kişisel aşk kırgınlığını aşarak iktidar, servet ve dünya bağlılığından genel bir çekiliş kararına ulaşır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle