Geç hubb-ı câh-ı âlem-i nâ-ber-karârdan

Sekiz beyitlik bir nasihat gazeli: makam sevgisini bırakmayı, bahardan değil aşk yarasından huzur ummayı, isteğini göstermemeyi öğütler. Son beyitte öğüt yerini teslime bırakır ve sevgiliden gelen gam taşı yastık olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Geç hubb-ı câh-ı âlem-i nâ-ber-karârdan

   Ol mâye-gîr-i feyz-i bekâ iftikardan

   1Yerinde durmayan bu âlemin makam sevgisini bırak;

   2kalıcılık feyzinin mayasını yoksulluktan al.

   Gazel bir emirle açılır: makam sevgisini bırak. Sebep tamlamada saklı — âlem “nâ-ber-karâr”, yani kararsız. İkinci dize karşılığı verir: bekânın mayası zenginlikte değil iftikarda, yani yokluğu kabul etmektedir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ezhâr-ı dâg-ı aşktan al şemme-i huzûr

   Olma heves-pezîr-i safâ nev-bahârdan

   1Huzurun kokusunu aşk yarasının çiçeklerinden al;

   2ilkbahardan safa umma.

   Bahar ile yara karşı karşıya konur: huzurun kokusu aşk yarasının çiçeklerinden alınacak, nevbahardan safa beklenmeyecek. “Ezhâr-ı dâg” tamlaması yaraları çiçek olarak resmeder; bedendeki yanık izleri böylece bir bahçeye çevrilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Düşme hevâ-yı hestîye ey sâlik-i gurûr

   Gör gayet-i vücûdunu her bir gubârdan

   1Ey gurur yolcusu, varlık hevesine düşme;

   2kendi varlığının sonunu her bir toz zerresinde gör.

   “Sâlik-i gurûr” ters bir yolcu adıdır: yola çıkmış ama kibrini bırakmamış kişi. Ona verilen ölçü aracı toz zerresidir; varlığının sınırını her gubârda görmesi istenir. Nasihat soyut bir öğüt yerine bakılacak bir nesne verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Izhâr-ı hâhiş eyleme arş olsa mesnedin

   Vâreste kıl serin elem-i rûzgârdan

   1Dayanağın arş olsa bile isteğini açığa vurma;

   2başını zamanın eleminden kurtar.

   Beyit istemeyi değil, istemeyi göstermeyi yasaklar: dayanağın arş bile olsa “ızhâr-ı hâhiş” etme. İkinci dizedeki “rûzgâr” hem rüzgâr hem zaman demektir; başı zamanın eleminden kurtarmak, dilenmeyi bırakmakla mümkün olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ol meyden et ümîd neşât-ı derûn kim

   Zehr-âb-ı gam-sıfat ola âri humârdan

   1İç neşesini o şaraptan um ki,

   2gam gibi zehir suyu olsun ama humarı bulunmasın.

   Aranan mey tuhaf bir meydir: gam gibi zehir suyu olacak, ama humarı olmayacak. Humar sarhoşluğun ardından gelen baş ağrısıdır; şair acıyı kabul edip yalnız pişmanlığı dışta bırakır. İstenen şey neşe değil, arkasında hesap bırakmayan bir iç sevinci.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ol gülden ara neş'e-i bûy-ı vefâyı kim

   Pejmürde şâh u berg ola âh-ı hezârdan

   1Vefa kokusunun neşesini o gülden ara ki,

   2dalı ve yaprağı bülbülün âhından solmuş olsun.

   Bir önceki beytin kalıbı gülle tekrarlanır: vefa kokusu aranacak gül, dalı yaprağı bülbülün âhıyla solmuş olandır. Yani sağlam güzellikten değil, yıpranmış olandan vefa umulur. “Hezâr” bülbül demektir; bin anlamı da beyitte yankılanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Dil-besteyiz o va'de ki billah adîm olur

   Hızr olsa imtidâd-ı dem-i intizârdan

   1Öyle bir vaade gönül bağlamışız ki, billâh,

   2Hızır olsa bekleyiş anının uzamasından yok olur.

   Beklenen vaat o kadar uzaktır ki ömrü uzunluğuyla ünlü Hızır bile bekleyiş süresince yok olurdu. “Adîm” yok olan, “imtidâd-ı dem-i intizâr” ise bekleme anının uzayıp gitmesi demek. Yeminle pekiştirilen abartı, süreyi ölçülemez kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ekrem dil-i hazînime bâlîn-i hâb olur

   Her seng-i gam ki vâsıl olur sûy-ı yârdan

   1Ekrem, hüzünlü gönlüme uyku yastığı olur

   2sevgili tarafından gelen her gam taşı.

   Makta gam taşını yastığa çevirir: sevgiliden gelen her taş, hüzünlü gönle uyku yastığı oluyor. Taş atmak ilgisizliğin değil ilginin işareti sayıldığı için eziyet uykuya dönüşür. Gazel böylece açılıştaki terk öğüdünü bir teslim hâliyle kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle