Geçer

Neyzen'in en çok okunan şiiri. Her bendin sonunda aynı kelime döner: geçer. Ama teselli veren bir tekrar değil bu — geçen şeylerin listesine cennet de, Âdem efsanesi de giriyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Izdırabın sonu yok sanma, bu alem de geçer,

   Ömr-i fani gibidir, gün de geçer, dem de geçer,

   Gam karar eyliyemez hande-i hurrem de geçer,

   Devr-i şadi de geçer, gussa-i matem de geçer,

   Gece gündüz yok olur, an-ı dem adem de geçer,

   1Istırabın sonu yok sanma, bu âlem de geçer;

   2fâni ömür gibidir: gün de geçer, an da geçer.

   3Gam yerleşip kalamaz, neşeli gülüş de geçer;

   4sevinç devri de geçer, yasın kederi de geçer.

   5Gece gündüz yok olur; an da geçer, yokluk da geçer.

   İlk bent bir teselli gibi kuruluyor ama simetrisi acımasız: geçen yalnız acı değil, sevinç de. Beşinci dizede “adem” — yokluk — bile geçenler listesine giriyor; şiir daha ilk bentte tesellinin zeminini çekiyor.

   Bütün beşlik yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bu tecelli-i hayat aşk ile büktü belimi,

   Çağlıyan göz yaşı mı, yoksa ki hicran seli mi?

   İnleyen saz-ı kazanın acaba bam teli mi?

   Çevrilir dest-i kaderle bu şu'unun fili mi,

   Ney susar, mey dökülür, gulgule-i Cem de geçer,

   1Hayatın bu görünüşü aşkla belimi büktü;

   2çağlayan gözyaşı mı, yoksa hicran seli mi?

   3İnleyen, kaza sazının bam teli mi acaba?

   4Bu olayların fili kader eliyle mi çevriliyor?

   5Ney susar, şarap dökülür, Cem'in şamatası da geçer.

   Neyzen kendi çalgısını şiire sokuyor: kaza bir saz, en kalın teli inliyor. Son dize üç şeyi birden bitiriyor — müzik, içki, meclis. Bir neyzenin kendi mesleğini geçiciler listesine koyması, şiiri kişisel kılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İbret aldın, okudunsa şu yaman dünyadan,

   Nefsini kurtara gör masyad-ı mafihadan.

   Niyyet-i hilkatı bul aşk-ı cihan aradan,

   Önü yoktan, sonu boktan, bu kuru da'vadan

   Utanır gayret-i gufranla cehennem de geçer.

   1Şu yaman dünyadan okuyup ibret aldıysan,

   2nefsini içindekilerin tuzağından kurtarmaya bak.

   3Yaratılışın niyetini bul, dünya aşkını aradan çıkar.

   4Önü yoktan, sonu boktan bu kuru davadan

   5bağışlama gayretiyle utanır, cehennem de geçer.

   Dördüncü dize şiirin en sert ve en çok alıntılanan yeri; Neyzen kaba kelimeyi bir süs olarak değil, iddiayı yere indirmek için kullanıyor. Beşinci dize teolojik olarak cüretkâr: cehennem bile geçici sayılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ne şeriat, ne tarikat, ne hakikat, ne türe,

   Süremez hükmünü bunlar yaşadıkça bu küre

   Cahilin korku kokan defterini Tanrı düre!

   Ma'rifet mahkemesinde verilen hükme göre,

   Cennet iflas eder, efsane-i Adem de geçer.

   1Ne şeriat, ne tarikat, ne hakikat, ne töre —

   2bu küre yaşadıkça bunlar hükmünü süremez.

   3Cahilin korku kokan defterini Tanrı dürsün!

   4Marifet mahkemesinde verilen hükme göre

   5cennet iflas eder, Âdem efsanesi de geçer.

   Şeriat, tarikat, hakikat ve töre kaynakta adı geçen dört düzendir; konuşan bunların hükmünün de geçeceğini söyler. Son dize cenneti ve Âdem anlatısını aynı geçicilik muhasebesine katar. Yorum kaynakta olmayan küfür ve iman terimlerini listeye eklemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Serseri Neyzen'in aşkınla kulak ver sözüne,

   Girmemiştir bu avalim, bu bedyi' gözüne.

   Cehlinin kudreti baktırmadı kendi özüne.

   Pir olur sakiy-i gül çehre bakılmaz yüzüne,

   Hak olur pir-i mugan, sohbet-i hemdem de geçer.

   1Serseri Neyzen'in sözüne aşkla kulak ver;

   2bu âlemler, bu güzellikler onun gözüne girmemiştir.

   3Cehaletinin gücü kendi özüne baktırmadı.

   4Gül yüzlü sâki yaşlanır, yüzüne bakılmaz olur;

   5meyhanenin piri toprak olur, dost sohbeti de geçer.

   Mahlas bendi kendini de listeye katıyor: şair cahil, gözü kör, kendi özünü görmemiş. Son iki dize meyhaneyi bitiriyor — sâki yaşlanır, pir ölür. Şiir, konuşanın kendisi dâhil hiçbir şeyi geçicilikten muaf tutmadan kapanıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle