Mehemmed, Gel Yetiş

Şiir, Mehemmed adlı sevgiliye doğrudan ve ısrarlı bir yardım çağrısıdır. Güçsüzlük, ayrılık, canın bedenden çıkma eşiği ve kıyamet imgeleri giderek ağırlaşır; son bentte Ömer hem sevgilinin bakışından yakınır hem şefaat ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gel ferah bahş et cevan cânım Mehemmed gel yetiş

   Gel kadim rencîde kıl cânım Mehemmed gel yetiş

   1Gel, ferahlık ver genç canım; Mehemmed, gel yetiş.

   2Gel, canımı “kadim/kadem rencîde” kıl; tamlamanın anlamı kesinleştirilmemiştir. Mehemmed, gel yetiş.

   İsimle yinelenen çağrı şiirin muhatabını belirginleştirir. İlk dizedeki ferahlık isteği açıktır; ikinci dizedeki “kadim/kadem rencîde” yüzeyine kaynakta bulunmayan bir onarma eylemi eklenmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir mürüvvet sâhibi ehl-i kerem gördüm seni

   Ey benim devletli sultânım Mehemmed gel yetiş

   1Seni iyilik sahibi, cömert bir kişi olarak gördüm.

   2Ey benim kutlu sultanım Mehemmed, gel yetiş.

   Çağrının gerekçesi sevgilinin bilinen cömertliğidir. “Sultanım” hitabı aradaki güç farkını ve yardım beklentisini pekiştirir. Mürüvvet ve kerem sözleri, Mehemmed’in yetişmesinin yalnız arzu değil kendi ahlâkının gereği olduğunu ima eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gelmedi zerrece tâkat bende sende sevdiğim

   Yok tahammül yok terahhum bende sende sevdiğim

   1Bende zerre kadar güç kalmadı; bu da senin yüzünden, sevdiğim.

   2Bende dayanma gücü, sende de acıma yok, sevdiğim.

   “Bende/sende” paralelliği iki tarafın durumunu karşı karşıya koyar: âşık tükenmiş, sevgili ise merhametsiz görünmektedir. Tekrarlanan “sevdiğim” hitabı, bu sert karşılaştırmanın içinde yakınlık talebini yine de korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bâri öldür kurtulayım ben de sen de sevdiğim

   Gel helâl ettim sana kanım Mehemmed gel yetiş

   1Hiç değilse öldür de ikimiz de kurtulalım, sevdiğim.

   2Kanımı sana helâl ettim; Mehemmed, gel yetiş.

   Ölüm isteği gerçek bir eylem önerisinden çok dayanılmaz ayrılığın abartılı dili olarak kurulur; “kanımı helâl ettim” teslimiyeti sertleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ol zaîfim derd-i aşk u hem firâkından yana

   Kalmadı vaktim benim arzedeyim hâlim sana

   1Ben, aşk ve ayrılık derdinden yana çok zayıf düştüm.

   2Hâlimi sana anlatmaya bile vaktim kalmadı.

   Daha önceki abartı burada zamansal bir sınıra dönüşür. Söyleyen, açıklama yapacak vakti bile tükenmiş biri gibi konuşur. Hâli arz edememek, sözün yetersizliğinden çok ölümün yakınlığını bildiren son bir zaman baskısıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ey tabîbim leblerin em tez yetiş benden yana

   Kılca kaldı çıkmağa cânım Mehemmed gel yetiş

   1Ey tabibim, ilaç gibi dudaklarınla hemen bana yetiş.

   2Canımın çıkmasına bir kıl kaldı; Mehemmed, gel yetiş.

   Sevgili tabip, dudakları ilaçtır. “Bir kıl kaldı” ölçüsü ölüm eşiğini somutlaştırarak nakaratın aciliyetini en yüksek noktaya taşır. “Tez” ve “gel yetiş” buyrukları, tabip benzetmesini gecikmeye tahammülü olmayan bir çağrıya bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Başıma koptu kıyâmet düşeli bu firkate

   Haşre dönmüştür cihan halkı düşüptür mihnete

   1Bu ayrılığa düşünce başıma kıyamet koptu.

   2Dünya mahşere döndü, halk sıkıntıya düştü.

   Kişisel ayrılık kıyamet ve mahşer ölçeğine büyür. İkinci dize, âşığın iç felaketini bütün dünyaya yayılmış gibi gösteren bir abartıdır. Halkın da mihnete düşmesi, bireysel acının konuşanın gözünde ortak bir felakete dönüştüğünü gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ömer’i gamzen komak ister cahîm-i hasrete

   Kıl şefâat çoktur isyânım Mehemmed gel yetiş

   1Bakışın Ömer’i hasret cehennemine atmak istiyor.

   2Şefaat et; isyanım çoktur Mehemmed, gel yetiş.

   Son bentte gamze cezalandırıcı, sevgili ise şefaat edebilecek iki yönlü bir güçtür. Mahlas, bağışlanma talebiyle birlikte kapanışı kişiselleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle