Gel gel ey mihr-i cihan ârâ seher vaktinde gel

Dünyayı süsleyen güneş sevgilinin, düşmanlar yüzünü görmeden seherde gelmesi istenir; tenhadaki “bir müşerref olalım” yüzeyi sayı ve edilgenlik kesinliğine kapatılmadan buluşma ile şereflenme alanında tutulur. Gül açıldıkça bülbül gönül okşar, sevgili niyaza nazla karşılık verir; dua ehli yıldız gözü gibi uyanıktır. Cefa ve akıl-gönül ahusunu avlama niyetleri sayılır. Ayrılık gözyaşı denizi, inleme sesi gök kubbeyi aşar. Ömer kavuşmayı ister ve erenlerin seher erişimini anar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gel gel ey mihr-i cihan ârâ seher vaktinde gel

   Gün yüzün seyretmeden a’dâ seher vaktinde gel

   1Gel, gel ey dünyayı süsleyen güneş; seher vaktinde gel;

   2Düşmanlar gün yüzünü seyretmeden seher vaktinde gel.

   Mihr-i cihan-ârâ sevgiliyi dünyayı süsleyen güneş yapar; seher bu güneşin geliş vaktidir. A’dâ onun gün yüzünü görmeden buluşmak, güzelliği rakip bakışından önce karşılamak ve gizli öncelik kazanmaktır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Her zaman ey şûh-i müstesnâ seher vaktinde gel

   Bir müşerref olalım tenhâ seher vaktinde gel

   1Ey eşsiz şuh, her zaman seher vaktinde gel;

   2Tenhada “bir müşerref olalım” [buluşma ve şereflenme bağı açık], seherde gel.

   Şûh-i müstesna eşsiz muhatabı kalabalıktan ayırır; her zaman sözü seher randevusunu yineler. “Bir müşerref olalım tenhâ” yüzeyi bir kez sayısına veya edilgen yapıya kapatılmaz; tenhada buluşma ve şereflenme bağı açık tutulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Açılup güldükçe gül olmakta bülbül dilnüvâz

   Dil niyâz ettikçe dilber etmede tekrâr nâz

   1Gül açılıp güldükçe bülbül gönül okşar;

   2Gönül yalvardıkça sevgili yeniden naz eder.

   Gülün açılması gülmek fiiliyle sesçe birleşir ve bülbülü dilnüvaz, gönül okşayan şarkıcı yapar. Gönül niyaz ettikçe dilberin yeniden naz etmesi, istek ile geri çekilişin her seferinde yenilenen döngüsüdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dîde-i encüm gibi bîdâr olur ehl-i niyâz

   Gör ne hâletler olur peydâ seher vaktinde gel

   1Yalvarış ehli yıldız gözü gibi uyanık olur;

   2Ne hâller ortaya çıkar gör; seher vaktinde gel.

   Dua ve yalvarış ehli yıldız gözü gibi geceden beri bîdardır; seheri uykusuz bekleyişle karşılar. Ortaya çıkacak “hâletler” tek tek adlandırılmaz, sevgilinin gelişi beklenen dönüşümlerin açık kapısı olarak bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey perî semt-i cefâya gitmek ise niyyetin

   Bu edâlı serkeşi incitmek ise niyyetin

   1Ey peri, niyetin cefa yönüne gitmekse;

   2Bu edalı başkaldıranı incitmekse niyetin.

   Konuşan perinin cefa semtine gitmesini olası niyet olarak sıralar; eziyet henüz kesin plan diye sunulmaz. Kendini “edâlı serkeş” diye adlandırması, incitilecek âşığa hem çekicilik hem boyun eğmeme niteliği verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Akl u dil âhûsunu saydetmek ise niyyetin

   Ey süvâr-i esb-i istiğnâ seher vaktinde gel

   1Akıl ve gönül ahusunu avlamaksa niyetin;

   2Ey ilgisizlik atının binicisi, seher vaktinde gel.

   Akıl ile gönül iki ahu olarak sevgilinin avına dönüşür; zihinsel yetiler ürkek hayvan biçimi kazanır. Sevgili “esb-i istiğnâ”nın süvarisidir, ilgisizlik atına hükmeder ve av için seherde gelmeye çağrılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Firkatinle ağlasam göz yaşı deryâyı geçer

   Hem sadâsı nâleminnüh tâk-ı mînâyı geçer

   1Ayrılığınla ağlasam gözyaşı denizi aşar;

   2İnlememin “nâleminnüh” sesi gök kubbeyi aşar [yüzey kapalı].

   Gözyaşı denizi aşacak kadar çoğalır; ses de suya paralel biçimde gök kubbeyi geçer. Kaynaktaki “nâleminnüh” yüzeyi çözümsüz bırakılır, ancak nalenin sadası ve tâk-ı mînâyı aşan yükseliş güvenle korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Çarhı dokuz dolanır arş-ı muallâyı geçer

   Kalma lûtfet ey kadi Tûbâ seher vaktinde gel

   1Dokuz feleği dolaşır, yüce arşı aşar;

   2Gecikme, lütfet ey Tuba boylu; seher vaktinde gel.

   Ses dokuz çarhı dolaşıp arş-ı muallâyı geçer; ayrılık yakınması bütün gök katlarını aşar. Tuba boylu sevgiliden gecikmemesi ve lütfetmesi istenir, böylece kozmik yükseliş tek erken gelişle durdurulabilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bu Ömer gerçi visâlin her zaman ister diler

   Hep erenler rûz-i uzmâya seherde erdiler

   1Bu Ömer gerçi kavuşmanı her zaman ister;

   2Bütün erenler büyük güne seherde eriştiler.

   Mahlaslı beyitte Ömer’in vuslatı her zaman istediği açık bir kabulken erenler örnek gösterilir. Onların rûz-i uzmâya seherde erişmesi, sabahı yalnız aşk randevusu değil manevi erişim vakti yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Hayr-ı ahşamdan sabâhın şerrini hoş gördüler

    Öyle gülşende olur ammâ seher vaktinde gel

    1Akşamın hayrındansa sabahın zorluğunu hoş gördüler;

    2“Öyle gülşende olur ammâ” [bağ açık]; seher vaktinde gel.

    Erenler akşamın hayrına karşı sabahın şerrini hoş görür; kolay sonuç yerine erken vaktin sıkıntısını seçer. “Öyle gülşende olur ammâ” dizimi kapalı tutulur, açık sonuç yine gülşen ve seher çağrısıdır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle