Gene Seyyâh Oluben Destime Aldım Teberi

Beş bentlik bir mütekerrir müseddes. Her bent, bir daha kimseyi kederlendirmeyeceğine dair aynı iki dizeyle kapanır; aradaki dizeler önce yola çıkan dervişi, sonra susmak zorunda kalan hâli, ardından âşıkların Kâbesine gidişi anlatır ve son bentte aranan her şeyin insanda bulunduğu söylenir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gene seyyâh oluben destime aldım teberi

   Gene ben azm-i diyâr etmeğe kıldım seferi

   Dün ü gün âh ederek yârimi buldum seherî

   Münkirin taşına ben gerçeğe vurdum siperi

   Tevbeler bir dahi ben kimseye etmem kederi

   Yürü ey zülf-i siyeh noktadan aldım haberi

   1Yine seyyah olup elime teberi aldım,

   2yine diyar diyar gitmeye niyet edip yola koyuldum.

   3Gece gündüz ah ederek yârimi seher vakti buldum,

   4münkirin taşına karşı gerçeğe siper oldum.

   5Tövbeler olsun, bir daha kimseyi kederlendirmem;

   6yürü ey siyah saç, ben haberi noktadan aldım.

   Bent dervişin yol takımıyla açılır: teber, seyyahlık, sefer. Üçüncü dizede buluşma vakti “seherî”dir ve şairin mahlasıyla aynı kelimedir — vakit ile ad üst üste biner. Kapanış dizeleri her bendin sonunda aynen döner; ikincisi Hurufî bir kayıt taşır, haber harflerin çıktığı noktadan alınmıştır.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Oluben ehl-i hicab kimseye hâlim diyemem

   Çekerim her ne olur köhne bu şâlım diyemem

   Vâizin pendini ben anlayamam dinleyemem

   Yâr idrâk edemem fark-ı adû eyleyemem

   Tevbeler bir dahi ben kimseye etmem kederi

   Yürü ey zülf-i siyeh noktadan aldım haberi

   1Perde ehli olup hâlimi kimseye diyemem,

   2ne gelirse çekerim, bu şalım eskidi diyemem.

   3Vâizin öğüdünü ne anlayabilirim ne dinleyebilirim,

   4yâri idrak edemem, düşmanı ondan ayırt edemem.

   5Tövbeler olsun, bir daha kimseyi kederlendirmem;

   6yürü ey siyah saç, ben haberi noktadan aldım.

   Bent baştan sona olumsuz fiillerle kurulmuş: diyemem, diyemem, anlayamam, dinleyemem, eyleyemem. Hâlini gizleyen derviş yalnız susmakla kalmaz, ayırt etme gücünü de yitirir; dost ile düşmanın farkı silinir. Kitap üçüncü dize için “Bekleyemem” nüshasını dipnot düşer, metne alınmadı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Varalım Kâ’be-i uşşâka tavaf eyleyelim

   Dem edüb menzil alub devr-i arâf eyleyelim

   Silelim gönlümüzü su gibi sâf eyleyelim

   Oturub sohbete yârân ile lâf eyleyelim

   Tevbeler bir dahi ben kimseye etmem kederi

   Yürü ey zülf-i siyeh noktadan aldım haberi

   1Âşıkların Kâbesine varıp tavaf edelim,

   2dem alıp menzil kat ederek arafı dolaşalım.

   3Gönlümüzü silip su gibi duru edelim,

   4sohbete oturup dostlarla söyleşelim.

   5Tövbeler olsun, bir daha kimseyi kederlendirmem;

   6yürü ey siyah saç, ben haberi noktadan aldım.

   Ton değişir: “-emem” yerine “-elim”. Bent bir çağrıya dönüşür, fiiller çoğullaşır ve yalnız kalmış derviş bir topluluğa seslenir. Kâbe âşıkların Kâbesi olur, tavaf bir meclis yürüyüşüne çevrilir. Kitap “sohbete” için “Meclise” nüshasını dipnot düşer, metne alınmadı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ederiz şükri Hudâ fahr ile bulduk bu demi

   Giderek artırır ol Bâri Hudâ mertebemi

   Tarf-ı Hak’ta olagör bak nice eyler keremi

   Varalım kırklar ile eyleyelim ayn-ı cemi

   Tevbeler bir dahi ben kimseye etmem kederi

   Yürü ey zülf-i siyeh noktadan aldım haberi

   1Allah'a şükrederiz, bu demi övünçle bulduk;

   2o yaratıcı Allah mertebemi gitgide artırır.

   3Hakk'ın yanında olagör, bak nasıl kerem eder;

   4kırklarla birlikte varıp ayn-ı cem edelim.

   5Tövbeler olsun, bir daha kimseyi kederlendirmem;

   6yürü ey siyah saç, ben haberi noktadan aldım.

   Şükür bir övünçle birlikte söylenir: “fahr ile bulduk bu demi”. Mertebenin artması şairin değil artıranın işidir, cümlenin öznesi el değiştirir. Bent “ayn-ı cem” ile kapanır: kırklarla yapılacak tören, önceki bentteki tavafın karşılığıdır — yolculuk bir toplulukta sonlanıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her ne buldumsa gönül cümlesi âdemde imiş

   Şeş cihet anlayamam ye’s ile mâtemde imiş

   Seher Abdal da Hudâ hemdemidir demde imiş

   Derd ile mihnet ile yâr ile bir cemde imiş

   Tevbeler bir dahi ben kimseye etmem kederi

   Yürü ey zülf-i siyeh noktadan aldım haberi

   1Ey gönül, ne bulduysam hepsi insanda imiş;

   2altı yönü anlayamam, o da ümitsizlik ve matemde imiş.

   3Seher Abdal da Allah'ın hemdemidir, demin içindeymiş;

   4dert ile, sıkıntı ile, yâr ile aynı cemde imiş.

   5Tövbeler olsun, bir daha kimseyi kederlendirmem;

   6yürü ey siyah saç, ben haberi noktadan aldım.

   Mahlas bendi aramanın sonucunu söyler: ne bulunduysa insanda bulunmuştur, yol dışarıda değil. Dört dizenin dördü de “imiş” ile kapanır ve bilgi doğrudan değil sonradan öğrenilmiş gibi aktarılır. Son dize dert, mihnet ve yâri aynı cemde bir araya getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle