Gerdiş-i Çerh-i Felek Seyrân-ı Aşk

Aşkı feleğin ve bütün varlıkların buyruğu olarak kurar; sevgilinin yüzündeki ilahî işaretlerden gizli hazineye, oradan da insanı kendine kul eden Rahmân aşkına ilerler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gerdiş-i çerh-i felek seyrân-ı aşk

   Cümle eşyâ tâbi-i fermân-ı aşk

   1Feleğin dönüşü aşkın seyridir

   2Bütün varlıklar aşkın buyruğuna bağlıdır

   Feleğin dönüşünü aşkın seyri, bütün varlığı da aşk buyruğunun izleyicisi sayan açılış beyti. Gerdiş-i Çerh-i 1 kaynağı “Gerdiş-i çerh-i felek seyrân-ı aşk / Cümle eşyâ tâbi-i fermân-ı aşk” dizilerini verir; Gerdiş-i Çerh-i 1 moderni “Feleğin dönüşü aşkın seyridir / Bütün varlıklar aşkın buyruğuna bağlıdır” olur. Gerdiş-i Çerh-i 1 içinde Hak yönü korunur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ayn ü şîn ü kaf-ı Hak vechindedir

   Hüsnünü gören olur kurbân-ı aşk

   1Hak sözündeki ayn, şın ve kaf harflerindedir

   2Onun güzelliğini gören aşka kurban olur

   Hak kelimesinin harflerini yüz güzelliği ve aşka kurban olma sonucuyla buluşturan harf yorumu. “Ayn ü şîn ü kaf-ı Hak vechindedir / Hüsnünü gören olur kurbân-ı aşk” Gerdiş-i Çerh-i 2 kaynak akışıdır; “Hak sözündeki ayn, şın ve kaf harflerindedir / Onun güzelliğini gören aşka kurban olur” Gerdiş-i Çerh-i 2 güncel okumasıdır. Gerdiş-i Çerh-i 2 için tasavvuf bağı öne çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zülf ü kaş u kirpiğinden dembedem

   Görünür âşıklara ihsân-ı aşk

   1Saçından, kaşından ve kirpiğinden durmadan

   2Âşıklara aşkın ihsanı görünür

   Saç, kaş ve kirpik ayrıntılarından âşığa sürekli ihsan göründüğünü söyleyen güzellik beyti. Gerdiş-i Çerh-i 3 özgün sırası “Zülf ü kaş u kirpiğinden dembedem / Görünür âşıklara ihsân-ı aşk” biçimindedir; Gerdiş-i Çerh-i 3 hizalı aktarımı “Saçından, kaşından ve kirpiğinden durmadan / Âşıklara aşkın ihsanı görünür” olarak kalır. Gerdiş-i Çerh-i 3 Hak izleğini taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Zâhid ü âbid hacerdendir meğer

   Bu sebebden olmaz ol mihmân-ı aşk

   1Zahit ve ibadet eden kişi sanki taştandır

   2Bu yüzden aşkın konuğu olamaz

   Zahit ile âbidi taş tabiatlı sayıp aşk sofrasına konuk olamayacaklarını ileri süren dışlama. Gerdiş-i Çerh-i 4 tanık yüzeyi “Zâhid ü âbid hacerdendir meğer / Bu sebebden olmaz ol mihmân-ı aşk” sözlerini verir; Gerdiş-i Çerh-i 4 okur yüzeyi “Zahit ve ibadet eden kişi sanki taştandır / Bu yüzden aşkın konuğu olamaz” dizilerini sunar. Gerdiş-i Çerh-i 4 tasavvuf çizgisini sürdürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Küntükenz’in hânesinden geldi uş

   Zâhir oldu âleme sultan-ı aşk

   1Gizli hazine evinden çıktı işte

   2Aşkın sultanı âleme göründü

   Gizli hazine sözünden çıkan aşk sultanının âlemde görünmesini anlatan tecelli sahnesi. Gerdiş-i Çerh-i 5 içindeki “Küntükenz’in hânesinden geldi uş / Zâhir oldu âleme sultan-ı aşk” dizilişi, Gerdiş-i Çerh-i 5 için “Gizli hazine evinden çıktı işte / Aşkın sultanı âleme göründü” aktarımıyla eşleşir. Gerdiş-i Çerh-i 5 Hak vurgusunu belirginleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sûret-i şâbın katat Fazl-ı İlâh

   Dünye vü ukbâda ol cânân-ı aşk

   1Gencin sureti ile ilahî lütuf

   2O, dünyada ve ahirette aşkın sevgilisidir

   Gencin sureti, katat biçimindeki çözümsüz okuma ve ilahî lütfu dünya-ahiret sevgilisiyle ilişkilendiren beyit. Gerdiş-i Çerh-i 6 doğrudan kaynağı “Sûret-i şâbın katat Fazl-ı İlâh / Dünye vü ukbâda ol cânân-ı aşk” şeklindedir; Gerdiş-i Çerh-i 6 doğal karşılığı “Gencin sureti ile ilahî lütuf / O, dünyada ve ahirette aşkın sevgilisidir” sırasını izler. Gerdiş-i Çerh-i 6 gizli hazine anlamını sınırlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey Yemînî âşık-ı vech ol bugün

   Geldi çün âşıklara devrân-ı aşk

   1Ey Yemînî, bugün yüze âşık ol

   2Çünkü âşıklara aşk devri geldi

   Yemînî’ye bugün yüze âşık olmasını söyleyip aşk devrinin gelişini haber veren hitap. Gerdiş-i Çerh-i 7 özgün sözleri “Ey Yemînî âşık-ı vech ol bugün / Geldi çün âşıklara devrân-ı aşk”, Gerdiş-i Çerh-i 7 modern satırları “Ey Yemînî, bugün yüze âşık ol / Çünkü âşıklara aşk devri geldi” olarak okunur. Gerdiş-i Çerh-i 7 aşk odağını tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Pâdişâh-ı dehr olursa nâgehan

   Bende eyler özüne Rahmân-ı aşk

   1İnsan ansızın dünyanın padişahı olsa da

   2Rahmân’ın aşkı onu kendine kul eder

   Dünya padişahı bile olsa insanı Rahmân aşkının kendine kul edeceğini bildiren son hüküm. Gerdiş-i Çerh-i 8 kaynağı “Pâdişâh-ı dehr olursa nâgehan / Bende eyler özüne Rahmân-ı aşk” dizilerini verir; Gerdiş-i Çerh-i 8 moderni “İnsan ansızın dünyanın padişahı olsa da / Rahmân’ın aşkı onu kendine kul eder” olur. Gerdiş-i Çerh-i 8 içinde aşk yönü korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle