Gider oldum sağ esen kalasın ey yâr elvedâ

Giden şair sevgiliye esenlik diler, gönlünü emanet bırakır ve yaptığı cefalar için helallik ister. Allah, Muhammed ve dört halife aşkına yılda bir kez yüz görmeyi diler; sevgilinin güneş ve ay parlaklığındaki güzelliğini över. Hâtiften gelen sesle matem duyurulur ve iki kişi ayrı yönlere gider.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gider oldum sağ esen kalasın ey yâr elvedâ

   Senin içün çekmişim çok gayret ü âr elvedâ

   1Gidiyorum; sağ ve esen kal ey sevgili, elveda.

   2Senin için çok gayret göstermiş, çok utanç yüklenmişim, elveda.

   “Gider oldum” kesin hareketi, sevgiliye yönelen “sağ esen kalasın” duasıyla karşılanır; giden kişi geride kalanın iyiliğini ister. “Gayret ü âr” uğruna çekilenler aşkın yalnız özlem değil onur ve utanma yükü taşıdığını gösterir; elveda bu hesabı suçlamadan dile getirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gönlümü verdim emânet sana dursun sevdiğim

   Gelüp isbât eyler isem etme inkâr elvedâ

   1Gönlümü sana emanet verdim, sende dursun sevdiğim;

   2dönüp bunu kanıtlarsam inkâr etme, elveda.

   Gönül sevgiliye bırakılan bir “emânet”tir; ayrılık bedenleri ayırsa da iç varlığın onda durması istenir. “Gelüp isbât eyler isem” dönüşü koşula bağlar, “etme inkâr” ise gelecekte sevgilinin bu emaneti tanımama ihtimalinden korkar. Veda, geri dönüş için saklanan bir tanıklık bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kıldığım çoktur sana yüz bin cefâyı günde ben

   Ettiğim cevri helâl et bana ey serv-i semen

   1Sana bir günde yüz bin eziyet ettiğim çoktur;

   2yaptığım cefayı bağışla ey yasemin servi.

   Konuşan günde yüz bin “cefâ” kıldığını söyleyerek kendi davranışını da kusursuz göstermeye çalışmaz; hesap tek yönlü değildir. “Serv-i semen” sevgiliyi uzun servi ile beyaz yasemine benzetirken “helâl et” talebi, övgüyü bağışlanma isteğine dönüştürür ve ayrılığı karşılıklı haklaşma anı yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Rûz ü şeb seyr ü güzâr eder isem hep cümle ben

   Bulmadım ben sencileyin yâr vefadâr elvedâ

   1Gece gündüz bütünüyle gezip dolaşsam da

   2senin gibi vefalı bir sevgili bulmadım, elveda.

   Gece gündüz bütün dünyayı dolaşma ihtimali “rûz ü şeb” ve “hep cümle” sözleriyle genişletilir. Buna rağmen sevgili gibi “yâr-ı vefâdâr” bulunmaz; seyahat, yeni bir eş aramaktan çok mevcut eşsizliği sınayan bir ölçüdür. Dolaşan bedenin hükmü yine geride kalana döner.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Âlemi var eyleyen ol yek Hudâ’nın aşkına

   Âlemin fahri Muhammed Mustafâ’nın aşkına

   1Âlemi var eden tek Allah’ın aşkına,

   2âlemin övüncü Muhammed Mustafa’nın aşkına;

   Merhamet talebi önce “âlemi var eyleyen” tek Hudâ’nın aşkına bağlanır, sonra “âlemin fahri” Muhammed Mustafa ile güçlendirilir. Yaratıcıdan peygambere uzanan yemin dizisi, kişisel ricayı kutsal isimlerin hürmetine sunar; sevgiliye yönelen söz böylece daha yüksek bir aracılık dili kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Merhamet kıl Çâriyâr-ı bâ safâ’nın aşkına

   Yılda bir kez yüzünü ben göreyim yâr elvedâ

   1Safalı dört halifenin aşkına merhamet et;

   2yılda bir kez yüzünü göreyim sevgili, elveda.

   “Çâriyâr-ı bâ-safâ” anışı önceki kutsal aracılık zincirini dört halifeyle tamamlar. İstenen merhametin somut karşılığı çok küçüktür: yılda bir kez sevgilinin yüzünü görmek. Büyük dinî hürmetler ile seyrek bir bakış talebi arasındaki oran, ayrılığın yoksunluğunu ve âşığın beklentisini belirginleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Gelmedi mislin cihâna ey şeh-i âlîcenâb

   Bulmadım bir sencileyin ey cemâli âfitâb

   1Ey yüce soylu şah, benzerin dünyaya gelmedi;

   2ey yüzü güneş olan, senin gibisini bulmadım.

   Sevgili “şeh-i âlîcenâb” diye yüce yaradılışlı hükümdar konumuna çıkarılır; “gelmedi mislin cihâna” onun benzersizliğini tarih boyunca genişletir. Cemalin güneşe benzetilmesi bu hükmü ışık imgesiyle destekler. Bulamama fiili, övgüyü konuşanın dünyadaki arama deneyimine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ger cihâna zâhir olsan ey cebîn-i mâhitâb

   Bu güzellik hükmünü hoş eyle izhâr elvedâ

   1Ey ay ışıklı alın, dünyaya görünsen;

   2bu güzellik hükmünü güzelce açığa vur, elveda.

   Ay ışıklı alın “cihâna zâhir” olursa güzellik hükmünün ilan edilmesi istenir; görünmek ile hüküm sürmek aynı sahnede birleşir. “Hoş eyle izhâr” buyruğu sevgilinin güzelliğini saklı nitelikten kamusal bir egemenliğe taşır, fakat elveda bu muhtemel görünüşe konuşanın katılamayacağını sezdirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Der ki bu Âşık Ömer çün geldi hâtiften sadâ

   Sırr-ı mâtemden bize kıldı münâdîler nidâ

   1Bu Âşık Ömer der: görünmezden bir ses gelince

   2matemin sırrından çağırıcılar bize seslendi.

   “Der ki bu Âşık Ömer” mahlaslı bildirimin ardından sesin kaynağı “hâtif”, yani görünmeyen bir çağırıcıdır. Matem sırrından gelen haber “münâdîler”in nidasıyla çoğalır; görünmeyen tek ses kamusal duyuruya dönüşür. Böylece kişisel ayrılığın üzerinde kaderi haber veren işitsel bir sahne kurulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Ayrı düştük bir birimizden olup hayfâ cüdâ

    Sevdiğim sen bir yana ben bir yana var elvedâ

    1Yazık, birbirimizden ayrı düştük;

    2sevdiğim, sen bir yana git, ben bir yana; elveda.

    Ayrılık son birimde soyut imgelerden arınır: “sen bir yana ben bir yana” iki kişinin zıt yönlere yürüdüğü sade bir yerleşimdir. “Bir birimizden” sözü önceki birlikteliği, “hayfâ” ise kopuşun acısını taşır. Son elveda, yönleri ayrılmış iki beden arasında kalan tek ortak sözdür.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle