Gittim ey rûh-i revânım zâra mı düşsün gönül

Sevgilinin gidişi karşısında şair, gönlün ağlamaya, işini bırakıp avareliğe ve sevgilinin ayağına kapanarak yalvarmaya mı sürükleneceğini sorar. Aklı sevgilinin peşine giderse gönlünü ona ve Tanrı’ya emanet eder; ayrılık ateşini unutmak için göğsünü dağlama, yakasını yırtma, içip meyhane köşesine düşme ihtimallerini sıralar. Adlî adıyla anılan muhatap padişah olarak yüceltilir. Son beyit, Âşık Ömer’in öğüt isterken soyunup dağlara çıkma sınırına geldiğini gösterir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gittim ey rûh-i revânım zâra mı düşsün gönül

   Kâr u kisbinden geçüb âvâre mi düşsün gönül

   1Ey yürüyen ruhum, sen gidince gönül ağlayıp inlemeye mi düşsün?

   2İşini ve kazancını bırakıp başıboş mu kalsın?

   Sevgili rûh-i revân, bedeni canlı tutan yürüyen ruh gibi görülür; onun gidişi gönlü zâr içinde bırakır. Kâr ve kazançtan vazgeçip avareliğe düşme sorusu, ayrılığın yalnız duyguya değil gündelik çalışma düzenine de zarar vereceğini belirtir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hasretile ben garîbi gel koyup gitme deyu

   Hâkipâye yüz sürüp yalvara mı düşsün gönül

   1Hasretinle bu garibi bırakıp gitme diye,

   2Ayağının toprağına yüz sürüp yalvarmak zorunda mı kalsın gönül?

   Âşık sevgiliyi hasretle seslenerek gitmemeye çağırır ve kendisini garip diye niteler. Ayağın toprağına yüz sürmek son derece alçakgönüllü yalvarış biçimidir; gönlün bu noktaya düşüp düşmeyeceği sorusu onur ile bağlılık arasındaki gerilimi taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Akl ü fikrim çün gidüp hemrâh olursam şâh ile

   Gönlümü şâhım sana ısmarladım Allah ile

   1Aklım ve düşüncem gidip o hükümdara yoldaş olursa,

   2Ey şahım, gönlümü sana ve Tanrı’ya emanet ettim.

   Aklın ve fikrin sevgiliye yoldaş olması, beden burada kalırken zihnin onunla gitmesini anlatır. Gönül hem sevgiliye hem Allah’a ısmarlanır; şah hitabı dünyevi aşkın üstün tarafını belirlerken ilahî emanet sözü korunma dileğini güçlendirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yâ seni aldıkça feryâd ü figanım âh ile

   Döğünüp taşlar ile yollara mı düşsün gönül

   1Basılı ‘Yâ seni aldıkça’ yüzeyiyle başlayan dize, ah ve feryadı birlikte anar;

   2Dövünüp taşlarla birlikte yollara mı düşsün gönül?

   İlk dizedeki ‘Yâ seni aldıkça’ söz dizimi, apparatus veya ikinci tanık bulunmadığından ‘yâdına aldıkça’ ya da ‘andıkça’ diye tamamlanmaz; kesin olan, devamında ah ile feryat ve figanın anılmasıdır. İkinci dize gönlün dövünüp taşlarla yollara düşmesini soru olarak kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dâğ çeksem sîneme hecrin ferâmûş eylesem

   Eylesem çâk-i girîban dembedem cûşeylesem

   1Göğsümü dağlayıp ayrılığını unutmaya çalışsam,

   2Yakamı yırtıp her an coşsam,

   Göğse dağ çekmek ayrılığı başka bir acıyla bastırma girişimidir; unutma arzusu bedende kalıcı iz bırakır. Yakanın yırtılması ve durmadan coşmak, düzenli yasın ötesinde denetimini kaybeden âşığın görünüşünü tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Lâ’l-i nâbın hâlile kim bâdeler nûşeylesem

   Mest olup çün gûşe-i hammâra mı düşsün gönül

   1Saf yakut dudağının beniyle şaraplar içsem,

   2Sarhoş olup meyhane köşesine mi düşsün gönül?

   Yakut dudağın beniyle şarap içme hayali, sevgilinin yüz ayrıntısını meclis zevkine bağlar. Sarhoşluk sonunda meyhane köşesine düşme ihtimali huzur değil çözülüş getirir; gönül ayrılık acısından kaçarken başka bir düşkünlüğe sürüklenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Nâm ile Adlî demişler şol Ömer üftâdene

   Dâğ u taşlar hâil olmaz bil Ömer üftâdene

   1Adıyla ona Adlî demişler; şu Ömer senin düşkünündür.

   2Bil ki dağlar ve taşlar Ömer adlı düşkününe engel olamaz.

   Adlî adı muhatabın mahlası ya da övgü adı olarak belirtilir; Ömer ise kendisini onun üftadesi sayar. Dağ ve taşın engel olamayacağı iddiası, sevgiliye yönelen hareketin coğrafi sınırları aşacağını ve bağlılığın yol kesmeyeceğini vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Pâdişâhım bir nasîhat kıl Ömer üftânene

   Soyunup üryân olup dağlara mı düşsün gönül

   1Padişahım, düşkünün Ömer’e bir öğüt ver.

   2Gönül soyunup çıplak hâlde dağlara mı düşsün?

   Padişah diye yüceltilen sevgiliden istenen son şey nasihattir; karar verme gücü bütünüyle ona bırakılır. Soyunup dağlara düşmek toplum düzeninden ve benlik örtülerinden kopuşun uç görüntüsüdür; şiir gönlün delilik eşiğinde duran sorusuyla kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle