Gözün açık ise gel gir katara

Dört bent boyunca “değildir” redifi bir aitlik ölçüsü kurar: yol körün, gül dikenin, bedesten yabancının, pîr yetişmeyenin değildir. Öğüt her seferinde bir eşik benzetmesiyle somutlaşır — katar, gönül evi, çarşı.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gözün açık ise gel gir katara

   Bu yol görenindir körün değildir

   Ne yitirdin ne ararsın bu yerde

   Bu gül bülbülündür hârın değildir

   1Gözün açıksa gel, katara katıl

   2Bu yol görenindir, körün değildir

   3Ne kaybettin de bu yerde arıyorsun

   4Bu gül bülbülündür, dikenin değildir

   Katar, hacca giden deve dizisi gibi yola çıkmış topluluğu anlatır; “gözün açık ise” şartı katılmanın bedelini baştan koyar. Son dize aynı ayrımı bitki diline çevirir: gül bülbüle ait, dikene değil. Görme yetisi bir aidiyet belgesi hâline gelir.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Benim mürşidim Muhammed Ali’dir

   Mürşidin dîdâr-ı Hak dîdârıdır

   Girebilir isen gönül evidir

   Giremezsen sakın yerin değildir.

   1Benim mürşidim Muhammed Ali'dir

   2Mürşidin yüzü Hakk'ın yüzüdür

   3Girebilirsen burası gönül evidir

   4Giremezsen sakın, senin yerin değildir

   Mürşidin yüzünün Hakk'ın yüzü sayılması, Bektaşî yolunda mürşide bağlanmanın gerekçesidir. Üçüncü dize gönlü bir eve çevirir, dördüncüsü kapıyı kapatır: girebilenle giremeyen arasındaki fark, redifin her bent sonunda yenilediği ayrımın kendisidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kapuya varmadan dibe geçilmez

   Mürşid olmayınca müşkil seçilmez

   Çarşıya varmadan dükkân açılmaz

   Bezestan ararsın şarın değildir

   1Kapıya varmadan içeri geçilmez

   2Mürşid olmayınca çetin olan çözülmez

   3Çarşıya ulaşmadan dükkân kurulmaz

   4Bedesten arıyorsun ama şehir senin değil

   Üç dize üç eşik sayar: kapı, mürşid, çarşı. Sonuncusu benzetmeyi alışverişe taşır — dükkân açmadan bedesten aramak, mürşide varmadan sır aramaktır. “Şar” şehir demektir; muhatap, kendi şehri olmayan bir yerde ticarete kalkışmış olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bak şu erenlerden gelen da’vâya

   Çakal kâr eylemez şâhin avına

   Pir Sultan’ım eder çağır pîrine

   Erüb yetişmezse pîrin değildir

   1Şu erenlerden gelen davaya bak

   2Çakal, şahinin avına el süremez

   3Pir Sultan'ım der: pîrini çağır

   4Erişip yetişmezse o senin pîrin değildir

   Çakalın şahin avına yaklaşamaması, erenlerin davasına kendiliğinden dalanı tarif eder. Son iki dize buyruk kipine geçer: çağır. Ama çağrının karşılığı peşin verilmemiştir — yetişmeyen pîr pîr sayılmaz, redif burada ölçüte dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle