Gül-sitân-ı Dehre Geldik Reng Yok Bû Kalmamış

Dünya gül bahçesinde renk, koku, ilaç, merhamet, değer ölçüsü ve sığınak kalmadığını söyleyen gazel; kişisel gamı kapsamlı bir toplumsal çöküş tablosuna dönüştürür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gül-sitân-ı dehre geldik reng yok bû kalmamış

   Sâye-endâz-ı kerem bir nahl-i dil-cû kalmamış

   1Dünya gül bahçesine geldik; ne renk ne koku kalmış.

   2İyilik gölgesi salan, gönül çeken tek bir fidan kalmamış.

   Dünya geleneksel olarak renk ve kokuyla dolu bir gül bahçesidir; fakat şair bu hazır güzellik imgesini boşaltılmış bulur. Gölge veren kerem ağacının yokluğu, estetik kaybı ahlâkî bir eksilmeye bağlar: insanlar yalnız güzellikten değil, korunma ve iyilikten de mahrumdur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eylemiş der-beste dükkânın tabîb-i rüzgâr

   Hokka-i pîrûze-i gerdûnda dârû kalmamış

   1Zamanın hekimi dükkânını kapatmış;

   2göğün firuze renkli ilaç hokkasında hiç deva kalmamış.

   Zaman bir hekim, gök ise mavi bir ilaç kabı olarak tasarlanır. Hekimin dükkânı kapatması ve gökte ilaç kalmaması, bozulmanın geçici bir hastalık değil tedavi imkânını da tüketen genel bir kriz olduğunu anlatır; yardım beklenen kozmik düzen bile çaresizdir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Teşne-gânın çâk çâk olmuş leb-i hâhiş-keri

   Çeşme-sâr-ı merhametde bir içim su kalmamış

   1Susuzların arzu eden dudakları çatlayıp parça parça olmuş;

   2merhamet pınarında bir yudum su bile kalmamış.

   Merhamet suya, ona muhtaç insanlar susuz yolculara benzetilir. Çatlayan dudakların fiziksel görüntüsü soyut toplumsal yoksunluğu bedende görünür kılar. ‘Bir içim’ sözü ihtiyacın küçüklüğünü vurguladığı için esirgenen yardımın acımasızlığı daha da büyür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kadrin anlar yok bilür yok her dür-i sencîdenin

   Çârsû-yi kaabiliyyetde terâzû kalmamış

   1Ölçülüp seçilmiş her incinin değerini anlayan da bilen de yok;

   2yetenek çarşısında doğru tartacak terazi kalmamış.

   Değerli söz ve yetenek, kuyumcu terazisinde tartılması gereken inciye dönüşür. Fakat sorun incinin yokluğu değil onu değerlendirecek ölçünün kaybolmasıdır. Beyit böylece liyakatsizliği, yetenekli kişilerin tanınmamasından önce ortak değer yargısının çöküşü olarak teşhis eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ceyş-i gamdan kande itsün ilticâ ehl-i niyaz

   Kal'a-i himmetde Nâbî burç ü bârû kalmamış

   1İhtiyaç sahipleri gam ordusundan kaçıp nereye sığınsın?

   2Ey Nâbî, yardım kalesinde burç da sur da kalmamış.

   Gazel, gamı saldıran orduya ve cömertliği koruyucu kaleye dönüştürerek sona erer. Ancak kalenin burçlarıyla surları yıkılmıştır; muhtaçların sığınacağı kurum veya kişi kalmaz. Nâbî'nin sorusu önceki bütün yoklukları güvenliğin bütünüyle çöküşünde toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle