Ahmed’in Tuba Boyu
Ahmed’in boyunu, kaşını, kirpiğini, benini, ağzını ve dişini cennet ve kıymet imgeleriyle öven şiir, onun aşk tuzağından kurtuluş olmadığını söyler; güzelliğinin nazardan korunması için dua eder.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Gülşen-i cennet misâli kaddi tûbâ Ahmed’in
Müjgânı tîr-i kazâdır kaşları yâ Ahmed’in
1Ahmed’in Tuba ağacı gibi boyu cennet bahçesine benzer.
2Ahmed’in kirpiği kaza oku, kaşları yaydır.
- 2
Fitne-i âhûları her günde yüz bin kan eder
Hâl-i hindû ruhleri gül Ahmed’in
1Ceylan gözlerinin fitnesi her gün yüz bin kan döker.
2Ahmed’in kara beni, gül yaprağı gibi güzel yanaklarındadır.
Ceylan gözlerin fitnesi her gün sayısız kan döker; siyah ben de gül yaprağı yanakta belirir. Zarif hayvan ve çiçek imgeleri, öldürücü etkinin güzellik yüzeyinde saklandığını gösterir.
- 3
Karşısında sadhezâr üftâdeler boynun eğer
Vaslını seyrân ederken aklımı almış gider
1Karşısında yüz binlerce tutkun boyun eğer.
2Kavuşmasını seyrederken aklımı alıp götürür.
Yüz binlerce tutkun Ahmed’in karşısında boyun eğer. Kavuşmayı seyretmek bile şairin aklını alır; fiziksel birleşme gerçekleşmeden yalnız ihtimalin görünüşü zihinsel denetimi ortadan kaldırır.
- 4
Hâsılı bir dânesi bin gonce-i ra’nâ değer
-i hikmet dehânı dişi yektâ Ahmed’in
1Kısacası onun bir tanesi bin güzel goncaya değer.
2Ahmed’in ağzı hikmet sedefi, dişi eşsiz incidir.
Ahmed’in bir tanesi bin goncaya değer; ağzı sedef, dişi eşsiz incidir. Ağız çevresindeki kıymet imgeleri güzelliği paha biçilmez cevhere çevirirken hikmet sözü ona anlam üretme gücü de verir.
- 5
Dâm-ı aşkına düşenler bir dahi bulmaz rehâ
Dâne-i hâline olmaz zerrece kıymet behâ
1Aşk tuzağına düşenler bir daha kurtuluş bulamaz.
2Ben tanesine en küçük bir bedel bile biçilemez.
Aşk tuzağına düşen için kurtuluş yoktur; ben de tuzağın tanesi gibi çekici yemdir. Küçük bir yüz ayrıntısına bedel biçilememesi, bütün tutsaklık düzeninin küçücük işaretle kurulabildiğini anlatır.
- 6
Her zaman ağzıma alsam lâ’l-i nâbından şehâ
Sükkeri kand-i mükerrer ola peydâ Ahmed’in
1Ey şah, saf yakut dudağını her ağzıma aldığımda,
2Ahmed’in şekeri kat kat arıtılmış şeker gibi ortaya çıkar.
Saf yakut dudak ağızda anıldığında şeker ortaya çıkar. Tat ve renk benzetmeleri Ahmed’in sözünü ya da öpüşünü duyusal zenginliğe dönüştürür; arıtılmış şeker bile bu tatlılığın ölçüsüdür.
- 7
Hak Taâlâ mir’ât-i vasl-ı kederden saklasun
Ruhlerinin güllerin bâd-i seherden saklasun
1Yüce Tanrı onu kavuşma aynasının kederinden korusun.
2Yanaklarının güllerini seher rüzgârından korusun.
Dua Ahmed’i kavuşma aynasındaki kederden ve yanak güllerini seher rüzgârından korumayı ister. Güzelliğin narinliği, onu yalnız âşığın değil ilahî himayenin de koruması gereken değer yapar.
- 8
Çeşm-i a’dâ görmesün yavuz nazardan saklasun
Hüsn-i pâkini görenler dedi hakka Ahmed’in
1Düşman gözü görmesin, kötü nazardan korusun.
2Temiz güzelliğini görenler Ahmed için “gerçek” dedi.
Düşman gözü ve kötü nazar güzelliğe yönelik dış tehditlerdir. Onu görenlerin “gerçek” demesi, övgüyü şairin kişisel yargısından çıkarıp tanıkların ortak doğrulamasına dönüştürür.
- 9
Der ki Ömer böyle dilber basmadı dehre kadem
Zümre-i hûbân içinde oldu çün
1Ömer der ki: Böyle bir sevgili dünyaya adım atmadı.
2Güzeller topluluğunda sağlam bir yer edindi.
Mahlas beyti Ahmed gibi bir sevgilinin dünyaya gelmediğini iddia eder. Güzeller topluluğunda sağlam adımla yer tutması, onun geçici hayranlık değil kalıcı üstünlük kazandığını bildirir.
- 10
Heft deryâlar mürekkep olsa ağaçlar kalem
Vasfını yazmağa âciz cümle âlem Ahmed’in
1Yedi deniz mürekkep, ağaçlar kalem olsa,
2Bütün dünya Ahmed’in vasfını yazmaya yetmez.
Yedi deniz mürekkep ve bütün ağaçlar kalem olsa bile tasvir tamamlanamaz. Kozmik yazı imgesi, şiirin kendi övgüsünün sınırını kabul ederken Ahmed’in güzelliğini dile sığmayan büyüklüğe çıkarır.
Metnin kaynağı
Basılı gövdedeki görünür Âşık Ömer mahlası doğrulandı: 17. dize “Der ki Ömer böyle dilber basmadı dehre kadem”.
Atıf kanıtını aç ↗Sadeddin Nüzhet Ergun’un 1936 tarihli Âşık Ömer: Hayatı ve Şiirleri baskısındaki 459 numaralı metnin 20 dizesi ve 10 birimi basılı sırayla korundu.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Günde bir kez ey gönül seyret yüzün var Ahmed’inÂşık Ömer · Şiir→
Ahmed’in boyu cennetteki Tuba ağacına benzetilir; kirpik ve kaş ise okla yaydır. İlk beyit güzelliği hem huzurlu cennet görüntüsü hem de âşığı yaralayacak silah düzeni olarak iki yönlü kurar.