Günâhım Hadden Efzûndur Ne Yüz ile Varam Saña

Fahrî, günahının çokluğunu açıkça söyleyerek sınırsız ilâhî lütuf ve bağışlanma diler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Günâhım hadden efzûndur ne yüz ile varam saña

   Senüñ lutfuña had yokdur kıl kerem dâ’im baña

   1Günahım sınırı aştı; hangi yüzle sana geleyim?

   2Senin lütfun sınırsızdır; bana sürekli cömertlik et.

   Açılış beyti aynı sözcüğü iki yana dağıtır: günah “hadden efzûn”, lütuf ise “had yok”. Sınır kavramı önce kusurun ölçüsünü, sonra bağışlamanın ölçüsüzlüğünü bildirir; “ne yüz ile” sorusu yakarışı daha ilk dizede utançla başlatır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yüzüñ karasına bakma kerem eyle bu bendeñe

   Bağışla cürmümi ‘afv it efendim kıl kerem baña

   1Bu kulunun kara yüzüne bakma, ona cömert davran;

   2suçumu bağışla, affet efendim, bana cömertlik et.

   İkinci beyit yüzü bir belge gibi öne sürer: kararmış yüz, bakılmaması istenen suç kaydıdır. “Bakma” ile “bağışla” arasındaki geçiş, görmezden gelmeyi affın ilk adımı sayar; efendi ve kul hitabı isteği bir dilekçe diliyle kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bu ‘abd-i ‘âcizi hergiz hacîl eyleme mahşerde

   Gice gündüz a sultânım niyâzım bu durur saña

   1Bu güçsüz kulunu mahşerde hiçbir zaman utandırma;

   2ey sultanım, gece gündüz sana yakarışım budur.

   Üçüncü beyitte korku somut bir sahneye taşınır: mahşerde utandırılmak. İstenen şey yalnız cezadan kurtulmak değil, kalabalık önünde mahcup düşmemektir. “Gice gündüz” ifadesi bu tek dileğin kesintisiz yinelendiğini bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sivâ hubbı ile kalbim pür oldı hem hased birle

   Yine senden olur çâre efendim kıl devâ baña

   1Kalbim Hakk dışındakilerin sevgisi ve kıskançlıkla doldu;

   2çare yine sendendir efendim, bana şifa ver.

   Dördüncü beyit kalbi dolu bir kap gibi tarif eder; içini dolduran şey Hak dışındaki sevgiler ve hasettir. Hastalık benzetmesi “çâre” ile “devâ” sözcüklerinde sürer: kalbi dolduranı boşaltacak olan da aynı kaynağa bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu pîr-i ‘âcizüñ kalbin sivâ hubbından ‘ârî kıl

   Hakîm-i ‘âleme dânâ çü sensin kıl ‘atâ baña

   1Bu yaşlı ve güçsüzün kalbini başka sevgilerden arındır;

   2âlemin bilgesi ve bileni sen olduğun için bana bağışta bulun.

   Beşinci beyit bir önceki dileği yaşlılık bildirimiyle pekiştirir: konuşan artık “pîr”, yani kendi gücüyle arınma umudunu tüketmiş biridir. Arındırma isteğinin gerekçesi bilgi olur; bilge sıfatı, kalbi tanıyanın onu temizleyebileceğini varsayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bu kemter Fahrî kuluñuñ günâhı çok durur gâyet

   ‘Ufüvv itmezseñ Allâhım katı müşkil olur baña

   1Bu değersiz Fahrî kulunun günahı pek çoktur;

   2Allah'ım, affetmezsen işim çok güçleşir.

   Kapanış beyti şairin adını ve “kemter” sıfatını duanın içine sokar. Son dize dileği koşullu bir cümleye çevirir: af gelmezse işin “katı müşkil” olacağını söylemek, sonucu yumuşatmadan adlandırmaktır; yakarış açık bir itirafla biter.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle