Hâlimi dildârıma bir bir iyân etsem gerek

Konuşan hâlini sevgiliye açık edip gözyaşını onun yolunda akıtmalıdır; ya kavuşacak ya dünyada izsiz kalacaktır. Zalim felek dileği ve kavuşmayı engeller, emeği boşa çıkarır; ah ok, bükülen boy yay olur. Aşkın halk içindeki rezilliği, denizle sönmeyen ateş ve dünyayı boğacak gözyaşı seli son kıtayı kurar. Görünür mahlas bulunmadığından atıf probable tutulur; No.349 ile yakın varyantlık ayrı kimlik/preflight zincirinde korunur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hâlimi dildârıma bir bir iyân etsem gerek

   Gözlerim yaşını yolunda revân etsem gerek

   1Hâlimi sevgilime bir bir açık etmem gerek;

   2Gözyaşımı yolunda akıtmam gerek.

   “Hâlimi” genel durum, “bir bir iyân” ise her parçasını ayrı ayrı görünür kılma isteğidir. Muhatap dildardır; gözyaşının onun yolunda revân edilmesi anlatının yalnız sözle değil akan beden iziyle yapılacağını gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yâ odur irsem gerek vaslına ol dilberimin

   Âlem içre yâ vücûdum bî nişân etsem gerek

   1Ya o sevgilimin kavuşmasına erişmem gerek;

   2Ya da dünyada varlığımı izsiz etmem gerek.

   İkilem açık ve serttir: dilberin vaslına erişmek ya da âlem içinde bînişan olmak. Kavuşma yaşamın görünür kalma şartına dönüşür; gerçekleşmezse kişi yalnız ayrılmayacak, varlığının izi de silinecektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dâd elinden çerh-i zâlim geçmedi sana dilek

   Vasl-ı yâr elvermedi bîhûde çektirdin emek

   1“Dâd elinden”, ey zalim felek; dilek sana geçmedi [nidâ bağı açık];

   2Sevgiliye kavuşma elvermedi, boşuna emek çektirdin.

   “Dâd elinden çerh-i zâlim” yüzeyi nidâ veya deyim ilişkisi bakımından açık tutulur; anlamsız bir “adalet elinden” tamlaması kurulmaz. Dileğin geçmemesi, vaslın elvermemesi ve feleğin boşuna emek çektirmesi açık hükümlerdir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Aramız böyle kalur ise seninle ey felek

   Âhımı tîr eyleyüp kaddim kemân etsem gerek

   1Ey felek, seninle aramız böyle kalırsa;

   2Ahımı ok edip boyumu yay etmem gerek.

   Felekle aradaki hesap böyle kalırsa konuşan kendi acısından silah kurar. Ahın tîr, kaddin keman olması nefes ile bedeni tek düzenekte birleştirir; bükülmüşlük güçsüzlük kadar okun fırlatılma koşuludur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bilürüm aşktır beni halka kılan rüsvâyı hep

   Teskin olmaz âteşim nûşeylesem deryâyı hep

   1Beni halka tamamen rezil edenin aşk olduğunu bilirim;

   2Bütün denizi içsem ateşim dinmez.

   Aşk halk içinde rüsvaylığın faili olarak kesin tanınır; sevgili adı bu hükümde geri çekilir. Ateşin bütün derya içilse bile teskin olmaması iç yanışın dış dünyanın en büyük su kütlesini aşacağını ilan eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Âkıbet seyl-i sirişkim gark eder dünyâyı hep

   Dahi şimdengerü çok âh ü figân etsem gerek

   1Sonunda gözyaşımın seli bütün dünyayı boğar;

   2Bundan sonra daha çok ah edip feryat etmem gerek.

   Gözyaşı seli âkıbette bütün dünyayı gark eder; kişisel keder tufan ölçeğine çıkar. “Şimdengerü” geleceğe dönük karardır ve çok ah ile figan bu taşmanın sesli devamıdır; şiir mahlas kullanmadan açık uçlu feryatla biter.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle