Hamdü li’llâh Mazhar İtdüñ Bu Fakîri Lutfuña

Fahrî, yaşlı ve güçsüz bir kul olarak dünya ve ahirette ilâhî lütfa erişmeyi diler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   ‘Hamdü li’llâh’ mazhar itdüñ bu fakîri lutfuña

   Mazhar itdüñ hem dahi dostuñ Muhammed lutfuña

   1Allah'a hamdolsun, bu yoksulu lütfuna eriştirdin;

   2dostun Muhammed'in lütfuna da eriştirdin.

   Şiir dilekle değil şükürle açılır: “Hamdü li'llâh” zaten olmuş bir şeyi tescil eder, fiil geçmiş zamandadır. İkinci dize bu erişmeyi tek başına bırakmaz, peygamberi de aynı lütfun içine katarak kulun payını yalnızlıktan çıkarır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bu günâhkâr pîr u âciz bendeñi Yâ Rabbenâ

   Dünye vü ukbâda hergiz mazhar eyle lutfuña

   1Ey Rabbimiz, bu günahkâr, yaşlı ve güçsüz kulunu

   2dünya ve ahirette her zaman lütfuna eriştir.

   Burada redifin kipi değişir; itdüñ'den eyle'ye, olmuş olandan istenene geçilir. Kul kendini pîr ve âciz sıfatlarıyla tanıtır, yani elinde sunacak güç değil yaş vardır. Hergiz sözcüğü de isteği zamana yayar: bir defalık değil hiç eksilmeyen bir erişme.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bî-kes ü dermânda kaldım Yâ İlâhe’l-âlemîn

   Zâhir u bâtında dâ’im mazhar eyle lutfuña

   1Ey âlemlerin ilâhı, kimsesiz ve dermansız kaldım;

   2dışta ve içte beni sürekli lütfuna eriştir.

   Beyit yalnızlığı iki sözcükle özetler: bî-kes ve dermânda. Şair kimsesizliği ve çaresizliği yan yana koyduktan sonra Allah'ı âlemlerin ilâhı diye çağırır; en genişi çağırmak, en dar durumda olanın elinde kalan tek hitaptır. Zâhir u bâtın da lütfu iç ile dışa böler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bu günâhkâr kuluñı beyne’l-ümem itme hacîl

   Eyleme mahşerde rüsvâ mazhar eyle lutfuña

   1Bu günahkâr kulunu toplumların arasında utandırma;

   2mahşerde rezil etme, lütfuna eriştir.

   İstek burada kişisel korkudan toplumsal sahneye taşınır: beyne'l-ümem, yani halkların gözü önünde. Utandırılmama ve mahşerde rüsvâ olmama aynı beyitte üst üste bindirilerek, cezadan çok görülme ihtimalinin ağır bastığı bir korku dile getirilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yâr olursañ ey gönül Fahrî-i nâçîze ger

   Hak Te‘âlâ seni dâ’im mazhar ider lutfuña

   1Ey gönül, değersiz Fahrî'ye dost olursan

   2Yüce Hakk seni sürekli lütfuna eriştirir.

   Kapanış muhatabı değiştirir: artık Allah'a değil kendi gönlüne seslenir. Şart cümlesi ilginçtir; gönül Fahrî'ye yâr olursa lütfa erişecek olan gönlün kendisidir. Dua böylece dışa değil içe döner, kul ile iç sesi arasında karşılıklı bir bağ kurulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle