Ḫayāl-i sebz-i ḫat-ı ṣūḫ-ı bį-ʻadįl itdim

Redifi “itdim” olan gazelde âşık kendi yaptıklarını sayar: hayali gönül atına yem etti, ateşi merhem yerine fitil yaptı, yarasını Halil kıssasına bağladı, sevgilinin sokağını tavaf etti ve öpücük umuduyla cennetten Selsebil akıttı.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ḫayāl-i sebz-i ḫat-ı ṣūḫ-ı bį-ʻadįl itdim

   Yine ġıdā-yı kümeyt-i dili ķaṣįl itdim

   1Eşsiz güzelin yeşil ayva tüyünü hayal ettim;

   2gönül atının yemini yine yeşil ot ettim.

   Redif “itdim” bütün gazeli tek bir failin işlerine bağlar. İlk beyitte ayva tüyünün yeşili, gönül atının önüne konan taze ota dönüşür; hayal yem hâline gelince âşıklık bir bakım işi gibi anlatılır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İder mi yāremi ıṣlāḥ merhem-i tedbir

   Aña ki germ-i ciger-hˇārımı fitįl itdim

   1Tedbir merhemi yaramı düzeltir mi?

   2Çünkü ciğerimi yakan ateşi ona fitil ettim.

   Merhem yarayı iyileştirmek yerine fitil olur: ciğeri yakan ateş yaranın içine yerleştirilir. Tedbirin çare olmadığını söylemek için beyit tıbbın kendi araçlarını kullanır ve iyileşmeyi baştan reddeder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ne ḫūn-ı dil ne hücum-ı ḫadeng-i ġam dögünür

   Sifāl-i zaḫmımı çün ķıṣṣa-i Ḫalįl itdim

   1Ne gönül kanı ne gam oklarının hücumu yakınır;

   2çünkü yaramın çanağını Halil kıssasına dönüştürdüm.

   Yara çanağı Halil kıssasına bağlanınca ateş artık şikâyet konusu olmaz: ne gönül kanı ne gam oklarının hücumu dövünür. Sifâl sözcüğü yarayı kırılabilir bir kaba çevirir; ateşin serinlemesi bu kabın içinde beklenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Metāf-ı kūyuna vardım öñümce kacdı o māh

   O ḥācıyam ki yine Kaʻbemi delįl itdim

   1Sokağının tavaf yerine vardım; o ay yüzlü önümden kaçtı;

   2ben öyle bir hacıyım ki yine Kâbe'mi kendime kılavuz ettim.

   Sevgilinin sokağı tavaf yerine, sevgilinin kendisi ise kaçan bir Kâbe'ye dönüşür. Hacının kılavuzu ile hedefi aynı şey olunca yolculuk kapanmaz; beyit ibadeti değil, ulaşılamazlığın kendisini tavafa çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ümįd-i būse-i laʻliyle dilberiñ Yüsrį

   Behişt-ṭabʻıdan icrā-yı Selsebįl itdim

   1Ey Yüsrî, sevgilinin yakut dudağından öpücük umuduyla

   2cennet yaradılışından Selsebil ırmağını akıttım.

   Makta öpücük umudunu bir su işine bağlar: cennet yaradılışından Selsebil akıtılır. Umut henüz karşılık bulmadan ırmak akmaya başladığı için arzunun kendisi cennete ait bir bolluk gibi anlatılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle