Meclis-i İşretde Tutsa Dil-rübâ Mül Şişede

Şişe redifi çevresinde kurulan gazel; şarap tutan sevgilinin yüzünü karanfil yansımasına, gerdandaki benleri kâfur içindeki karabibere, değişmeyen aşkı şişedeki şarap rengine ve doğaçlanan şiiri taze bir zemine dönüştürür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Meclis-i ‘işretde tutsa dil-rübâ mül şîşede

   ‘Aks-i ruhsârı olur iki karanfül şîşede

   1İşret meclisinde gönül çelen güzel şarabı şişede tutsa,

   2yüzünün yansıması şişede iki karanfil olur.

   Matla, sevgilinin tuttuğu şişeyi yüzün yansıdığı bir aynaya çevirir. İki karanfil, yüzün şişe üzerindeki renkli yansımalarını anlatır; şiir görüntünün fiziksel ayrıntısını kesinleştirmeden sevgili, şarap ve çiçek arasında bağ kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hâllerdür gerden-i billûrına revnak viren

   Hıfz ider hâssiyyet-i kâfûrı fülfül şîşede

   1Kristal gerdanına parlaklık veren benlerdir;

   2şişedeki karabiber, kâfurun özelliğini korur.

   Kristal beyazlığındaki gerdana parlaklık veren siyah benler, şişedeki kâfur ile karabiber karşılaştırmasına taşınır. Bu, dönemin madde ve renk çağrışımlarına dayalı şiirsel bir ilişkidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dilden ümmîd-i lebin çıkmaz hayâl-i gayr ile

   Reng-i mey bir vechile bulmaz tebeddül şîşede

   1Başka birinin hayaliyle bile dudağının ümidi gönülden çıkmaz;

   2şarabın rengi şişede hiçbir biçimde değişmez.

   Üçüncü beyitte başka bir hayal belirse bile sevgilinin dudağına ilişkin umut gönülden çıkmaz. Şişedeki şarap renginin değişmemesi, bu duygusal kararlılığın görülebilir karşılığıdır; renk sabitliği sadakat fikrini taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Göñlüme hep kâkülüñle çeşm-i leb-rîzim gelür

   Sünbül-i bâğı ne dem itsem tahayyül şîşede

   1Gönlüme hep kâkülünle ağzına kadar dolu gözüm gelir;

   2ne zaman bahçenin sümbülünü şişede hayal etsem.

   Kâkül ile sümbül, taşan göz ile şişe birlikte düşünülür. Şair bahçenin sümbülünü şişede hayal ettiği anda sevgilinin saçını ve gözyaşıyla dolu gözünü hatırlar; benzetme saç, bitki ve kap biçimlerini üst üste getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Eyledim tab‘-ı perî-sîmâmı da‘vet Yüsriyâ

   Yapdı bu tâze zemîni bî-te’emmül şîşede

   1Ey Yüsrî, peri yüzlü şiir yeteneğimi davet ettim;

   2bu taze şiir zeminini şişede hiç düşünmeden kurdu.

   Makta, şairin ‘perî-sîmâ’ diye kişileştirdiği yeteneğini meclise çağırır. Yetenek, ‘şîşede’ redifine dayanan yeni zemini düşünmeden kurar; Yüsrî böylece gazelin seri hayal üretimini şiirin konusu hâline getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle