Nigāh-ı ġamze-dārıñ dāġ-ı dilde tįşe-zenlikde

Sevgilinin yan bakışı gönlü Ferhad'ın dağı gibi deler, zülfü Mansûr'un darağacına döner, hançeri göğüste bırakılır. Beş beyit boyunca yara bir eziyet değil bir makam sayılır; kapanışta gözyaşı yere iner, âh göğe çıkar ve geriye tek bir soru kalır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nigāh-ı ġamze-dārıñ dāġ-ı dilde tįşe-zenlikde

   Akıtdı cūy-ı ḫūnum menzil aldı Kūh-kenlikde

   1Yan bakışlı gözün gönül yarasında kazma vururken

   2kan ırmağımı akıttı, dağ kazan Ferhad'ın yerine yerleşti.

   Yan bakış bir kazma gibi çalışır ve gönül yarasını derinleştirir. Ferhad'ın dağ delme işi buraya taşınınca sevgilinin bakışı âşığın yerine geçer: kan ırmağını akıtan da Kûh-ken makamına yerleşen de odur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bu dil Manṣūr-veş cānā senüñ ber-dār-ı zülfüñdür

   Ne ḥikmetdür daḫi bį-çārenüñ daʻvāsı benlikde

   1Ey sevgili, bu gönül Mansur gibi zülfünün darağacındadır;

   2bu çaresizin hâlâ benlik iddiasında bulunması ne tuhaftır.

   Zülf bu beyitte darağacına dönüşür ve gönül Mansûr'un yerinde asılı durur. Asıl tuhaflık asılmak değil, o hâldeyken hâlâ benlik iddiasında bulunmaktır; “ne hikmettir” sorusu çelişkiyi çözmez, açıkta bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ḳo dursun sįnede yāķūt-ı ķabża ḫançerüñ ey māh

   Bilinsün ṭāş diken menzil-geh-i ḫaṭır-şikenlikde

   1Ey ay yüzlü, yakut saplı hançerin göğüste dursun;

   2gönül kırma yerinde taş dikenin kim olduğu bilinsin.

   Hançer göğüsten çıkarılmaz, yakut kabzasıyla orada bırakılır: yara bir işaret taşı gibi durur. “Taş diken” sözü gönül kıranı hem yaralayan hem anıt diken yapar; hatır kırma yeri böylece bir menzil adı kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dehānıñ seyrine ķıldum müjemden çeşmimi taṭhįr

   Yazuķdur ķalmasun ol ġonçe-i zįbā dikenlikde

   1Ağzını seyretmek için gözümü kirpiğimle temizledim;

   2o güzel goncanın dikenlikte kalması yazıktır.

   Bakmak için gözü kirpikle temizlemek, seyri bir arınma törenine çevirir. İkinci mısra ağzı goncaya, çevresini dikenliğe benzetince temizlenen göz de dikenler arasında gül arayan bir el hâline gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yiregeçdi sirişkimYüsrį āhım çıķdı eflāke

   Cihān-ı fānįde nem ķaldı ṣaġlıķda esenlikde

   1Ey Yüsrî, gözyaşım yere geçti, ahım göklere çıktı;

   2bu fani dünyada sağlık ve esenlikten bana ne kaldı?

   Makta iki yönü aynı anda çizer: gözyaşı yere iner, âh göğe çıkar. İkisi arasında kalan beden için geriye yalnız bir soru kalır; fani dünyada sağlıktan ve esenlikten “nem kaldı” sorusu cevapsız bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle