O kim çįn-i cebįn-i yāri mūcibdür su’āl itmem

Beş beytin beşi de “itmem” ile biter; gazel bir reddedişler dizisidir: sormam, hile yapmam, cennet havuzunu istemem, kimseyi susuz bırakmam. Kapanışta söz Mesih gibi ölü diriltse bile olgunluk ehline gösteri yapılmayacağı söylenir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   O kim çįn-i cebįn-i yāri mūcibdür su’āl itmem

   Ben ol deryā-yı cūdı mevc-ḫız-i infi’āl itmem

   1Sevgilinin alnını buruşturacak şeyi istemem;

   2o cömertlik denizini utanç dalgalarıyla kabartmam.

   Redif “itmem” gazeli baştan sona bir reddediş listesine çevirir. İlk beyit reddedileni seçer: sevgilinin alnını buruşturacak soruyu sormamak. Cömertlik denizini utançla dalgalandırmamak, susmayı bir edep hâline getirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sefįdįdür işim mānend-i mihr-i ṣubḥ devrinde

   Miŝāl-i neşve-i cām-ı meyi rengin āl itmem

   1Bu devirde işim sabah güneşi gibi beyazdır;

   2şarap kadehinin neşesi gibi renkli hile yapmam.

   Beyaz ile renkli karşı karşıya konur: sabah güneşinin aklığı işin açıklığını, kadehin rengi ise hilenin süsünü temsil eder. Şair renkli görüneni değil, sabah kadar sade kalanı seçtiğini söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nigāhım öyle üflet-gerde-i ḫāl-i lebüñdür kim

   Anı cennetde de ḫˇāhiş – ger – i ḥavż-ı Bilāl itmem

   1Bakışım dudağındaki bene öyle alışmıştır ki

   2onu cennette bile Bilâl Havuzu'nu arzulayan hâle getirmem.

   Dudaktaki ben, bakışın alıştığı tek yerdir; öyle ki cennetteki havuz bile onun yerini tutamaz. Beyit cenneti reddetmez, yalnızca ihtiyaç sırasını değiştirir — arzu orada da aynı noktaya döner.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Müdāmā eylerim yāḫ pāre-gūn pend ile tebrįd

   Dil-i germ-ülfetān-ı dehri muḥtāc-ı ẕülāl itmem

   1Her zaman buz parçası gibi öğütle serinletirim;

   2dünyaya sıcak yakınlık duyan gönülleri tatlı suya muhtaç etmem.

   Öğüt burada buz parçasına benzetilir: dünyayla fazla sıcak ilişki kuran gönülleri serinletir. Serinletmek bir merhamettir, çünkü soğuyan gönül tatlı suya muhtaç kalmaz; şair susuzluğu değil sebebini keser.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mesįh-āsā kelamım rūḥ-baḫş-ı mürdegān olsa

   Yine ehl-i kemāle Yüsriyā ʻarż-ı kemāl itmem

   1Sözüm Mesih gibi ölülere can verse bile

   2Ey Yüsrî, yine olgunluk ehline kendi olgunluğumu sergilemem.

   Makta en büyük iddiayı kurar ve hemen geri çeker: söz Mesih gibi ölü diriltse bile olgunluk ehline gösteri yapılmaz. Kemal, sergilenmediği ölçüde kemal sayılır ve mahlas bu geri çekilişle imzalanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle