Zemāne ẕāt-ı fürū-māyeyi güzįn itdi

Zamanın değersizi seçkin kılmasıyla açılan bir şikâyet gazeli: uzaklık dürbün gerektirir, talih hazineyi yağmalar, beden alacaklıların kuşatmasına girer, sevgili ne kovar ne kabul eder. Son beyitte çare, yeni bir şiir zemini kurmakta bulunur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Zemāne ẕāt-ı fürū-māyeyi güzįn itdi

   Esābiʻ-i ķadimi zįver nigin itdi

   1Zaman aşağılık kişiyi seçkin etti;

   2eski parmağı yüzükle süsledi.

   Redif “itdi” failin zaman olduğunu söyler: seçkinliği dağıtan odur. Değersiz kişinin parmağına yüzük takılması itibarın bir süs eşyasına indiğini gösterir; şikâyet kişiye değil dönemin ölçüsüne yöneliktir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yine merā-yı ḫayāle teşebbüŝ eyleyelim

   Mübāʻadet bizi muḥtāc-ı dūr-bįn itdi

   1Yine hayal aynasına yönelmeye çalışalım;

   2uzaklık bizi dürbüne muhtaç etti.

   Hayal aynasına yönelme çağrısı, uzaklığın yarattığı görme sorunuyla birlikte gelir. Dürbün burada teselli değil itiraftır: bakılan şey ancak alet yardımıyla görülebiliyorsa yakınlık çoktan yitirilmiştir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Virüp hezįmet ü ġāret sipāh u gencime baḫt

   Ḥiṣār-ı cismimi maḥṣūr-ı dāyinįn itdi

   1Talih, ordumu ve hazinemi bozguna uğratıp yağmalattı;

   2bedenimin kalesini alacaklıların kuşatması altına soktu.

   Talih bir düşman ordusu gibi davranır: önce hazineyi yağmalar, sonra bedeni kuşatır. Kale imgesi borcu askerî bir ablukaya çevirir; alacaklılar kapıda beklerken kaçacak yer bırakmayan şey yoksulluğun kendisidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ne ṭard ider ne sezā-yı viṣāl ider o perį

   Ḳarar-gāh-ı raķįbi müẕebẕibin itdi

   1O peri ne kovar ne de kavuşmaya layık görür;

   2rakibin karar yerini kararsızlaştırdı.

   Sevgili ne kovar ne kabul eder; bu kararsızlıktan en çok rakip payını alır. Beyit cefayı bir yöntem olarak okur: karar yerini belirsiz tutmak, sevgiliye herkesi aynı mesafede tutma imkânı verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ʻiẕar-ı tāze-tirāşįde – veş yine Yüsrį

   Neşāṭ ḥāṣıl olur ṭarḥ-ı nev-zemįn itdi

   1Ey Yüsrî, yeni tıraş edilmiş yanak gibi

   2yeni bir şiir zemini kurunca sevinç doğar.

   Makta çareyi yeni bir zemin kurmakta bulur: tıraş edilmiş yanak gibi taze bir şiir yüzeyi. Şikâyetle açılan gazel, şikâyetin kendisini yenileyerek gelen bir sevinçle kapanır; tazelik hem yüzde hem sözdedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle