Sevgili yola bastıkça yolu titreştirir

Şair sevgilinin yürüyüşünün yolu, yüz ışığının güneşle ayı ve öfkesinin kul ile şahı titrettiğini söyler. Saç ejder, beden taze fidan gibi hareket eder. Gözyaşına öfkeyi bırakmasını öğütler; âşığın ahının yeryüzünü sarsacağını bildirir. Ömer sonunda kaleminin şiir burcundaki hüneriyle usta şairleri bile titrettiğini öne sürer.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Her kaçan bastıkça cânâ râhı tir tir titretir

   Şu’le-i ruhsârı şems ü mâhı tir tir titretir

   1Sevgili yola her bastığında yolu tir tir titretir.

   2Yüzünün alevi güneşi ve ayı tir tir titretir.

   Sevgilinin adımı yolu, yüz alevi ise güneş ile ayı titretir. Bedensel hareket ve parlaklık iki ayrı ölçekte sarsıntı yaratır; yeryüzü ile gök onun heybetinde aynı tepkiyi verir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Pertev-i yüzü cemâli şem’-i ruhsârı anın

   Her görünce âşık-ı seyyâhı tir tir titretir

   1Onun yüzünün ışığı, güzelliği ve yüz mumu

   2Her göründüğünde gezgin âşığı tir tir titretir.

   Yüz ışığı, güzellik ve mum imgesi gezgin âşığı her görünüşte titreştirir. Seyahat eden kişinin deneyimi onu dayanıklı kılmaz; sevgilinin bir anlık görünüşü bütün yol bilgisini askıya alır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Azm-i gülşen eyledikçe gâhi şîr-i ner gibi

   Çîn ber çîn halka halka zülfleri ejder gibi

   1Bazen aslan gibi gül bahçesine yöneldiğinde

   2Saçları kat kat, halka halka ejder gibidir.

   Gül bahçesine aslan gibi giren sevgilinin saçları halka halka ejdere dönüşür. Zarif bahçe, güçlü hayvanlarla çevrili tehlikeli sahne olur ve güzellik ile korku aynı bedende birleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Rûzigâr estikçe titrer sanki nahl-i ter gibi

   Hışma gelse kulları hem şâhı tir tir titretir

   1Rüzgâr estikçe taze fidan gibi titrer.

   2Öfkelense kulları da şahı da tir tir titretir.

   Rüzgârda taze fidan gibi titreyen beden, öfkeye gelince kul ile şahı titreten güce dönüşür. Narinlik ve hükümranlık karşıtlığı sevgilinin hâline göre değişen etkisini keskinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dinle pendim kîl ü kâlim yok sana ey çeşm-i ter

   Gel sakın hışmetmeği billâhi kalbinden gider

   1Ey yaşlı göz, öğüdümü dinle; sana boş sözüm yok.

   2Gel, sakın öfkelenme; Tanrı’ya yemin olsun, öfkeyi kalbinden çıkar.

   Şair yaşlı gözüne boş konuşmadığını belirterek öfkeyi kalpten çıkarmasını öğütler. Gözyaşı, duygunun sonucu olmaktan çıkar ve kontrol edilmesi gereken iç hiddetin muhatabı hâline gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Dilberâ âhım alursun kıl hazer berbâd eder

   Âşıkın rûy-i zemîni âhı tir tir titretir

   1Ey sevgili, ahımı alırsın; sakın, seni mahveder.

   2Âşığın ahı yeryüzünü tir tir titretir.

   Sevgili âşığın ahını alırsa bu nefes onu mahvedebilir. Âhın yeryüzünü sarsması, güçsüz görünen kişinin tek savunma aracını kozmik karşılık doğuran manevi kuvvet yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   İsteyen gelsün gazel alsun Ömer’den bî elem

   Her amelde bir hünerdir anda imlâ-yı kalem

   1Kedersiz gazel isteyen gelip Ömer’den alsın.

   2Her işte bir hüner vardır; burada kalemin yazısı hünerdir.

   Ömer’den gazel isteyen bunu acı çekmeden alabilir; her işteki ayrı hüner burada kalemin yazısıdır. Yaşanan sarsıntı, emek ve sanat sayesinde okurla paylaşılabilir nazım biçimine kavuşur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Burc-i nazmın seyri erzânile çekmiştir kalem

   Niçe mâhir şâiri her gâhi tir tir titretir

   1Kalem şiir burcunun seyrini kolaylıkla çizmiştir.

   2Nice usta şairi her zaman tir tir titretir.

   Kalem şiir burcunun seyrini kolaylıkla çizip nice usta şairi titreştirir. Başlangıçtaki sevgili heybeti sonunda Ömer’in sanatına geçer; titreme redifi iki otoriteyi birbirine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle