Deliler kolundaki yarayı oynattığında

Şiir aşk delilerinin zincir, yara ve kanla sınanan hâlini anlatır; görünmeyen hazinenin değerini sıradan kişinin bilemeyeceğini söyler. Eski felek talipleri oyalar, fakat âşık hurinin cefasına rağmen sevgiden dönmez. Ömer sonunda ay yüzlü aynanın zamanı gösterdiğini, yeni ay sanılan işaretin eğri feleğin dünyaya parmak oynatması olduğunu belirtir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Her kaçan dîvâneler bâzûsuna dâğ oynadır

   Yedi kat zencîr-i aşkı depredüp yâğ oynadır

   1Deliler ne zaman kollarındaki yarayı oynatsa,

   2Aşkın yedi kat zincirini kımıldatır; basılı ‘yâğ’ yüzeyi açıklanmadan korunur.

   Kol yarasını oynatan deliler aşkın yedi kat zincirini de harekete geçirir. İkinci dizedeki ‘yâğ’ yüzeyi açıklık taşımadığından yorum, zincirin yönü ya da nesnesi konusunda kaynak dışı tamamlamaya gitmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kabza-i kudret kaçan kasdıyle nacağ oynadır

   Şerhalar hûn-i ciğerden kanlu ırmağ oynadır

   1Kudret eli kastederek basılı ‘nacağ’ı oynattığında,

   2Yarıklar ciğer kanından kanlı ırmak akıtır.

   Kudret eliyle savrulan ‘nacağ’ın araç türü kesinleştirilmez; sonuç, ciğerde açılan yarıklardan kanlı ırmak akmasıdır. Birim aşk sınavını soyut acıdan yoğun bir beden yaralanmasına çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Anlamaz her bir denî gencîne-i gaibleri

   Anın içün gevherin nâdir düşen sâhibeleri

   1Her aşağılık kişi görünmeyen hazineleri anlayamaz.

   2Bu yüzden cevherin ender sahipleri az bulunur.

   Gizli hazinenin değerini sıradan kişi anlayamaz; nadir cevher de ancak nitelikli sahibine düşer. Şair aşk bilgisini herkesin erişebileceği mal değil, ayırt etme gücü isteyen seçkin bir emanet sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İşbu rakkas-ı kühen şâd eylemez tâlibleri

   Hâ bir iki gün yüze gülerse de lâğ oynadır

   1Bu eski dansçı taliplerini sevindirmez.

   2Bir iki gün yüzlerine gülse de sonra oyun ve alay eder.

   Eski dansçı diye anılan felek, talipleri gerçekten sevindirmez. Birkaç günlük gülüşün ardından alay etmesi, dünya bahtının sunduğu iyiliğin kısa ve güvenilmez olduğunu ritmik oyun imgesiyle anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her ne denlü âşıka cevr itse ol hûr-i cinan

   Âşık aşkından ırâğ olmaz eder meyl-i cevân

   1Cennet hurisi âşığa ne kadar eziyet etse de

   2Âşık sevgisinden uzaklaşmaz, yine gence yönelir.

   Cennet hurisinin eziyeti âşığı genç sevgiliden uzaklaştırmaz. Cefa ile yöneliş arasındaki ters ilişki, acı arttıkça bağlılığın çözülmediğini ve âşığın seçiminde ısrar ettiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sanma te’sîr eylemez ol cevre âh-ı âşıkan

   Bâd kim tuğyân eder bî şübhe yaprağ oynadır

   1O cefaya âşıkların ahının işlemediğini sanma.

   2Rüzgâr kabarınca kuşkusuz yaprağı oynatır.

   Âşıkların ahı görünmez diye etkisiz değildir; kabaran rüzgârın yaprağı oynatması bunun doğadaki karşılığıdır. Hafif görünen nefes, zamanı gelince sevgilinin düzenini sarsabilecek kuvvete dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Künc-i istiğnâda beklerse nola dârâ-yi aşk

   Şîrinerden yüz çevirmez merd-i bîpervâ-yi aşk

   1Aşk hükümdarı kayıtsızlık köşesinde beklese şaşılır mı?

   2Aşkın korkusuz eri Şirinlerden yüz çevirmez.

   Aşk hükümdarı kayıtsızlık köşesinde beklese bile korkusuz âşık Şirin gibi sevgililerden vazgeçmez. Hükümranlık ile pervasızlık, erişilmezlik karşısında geri çekilmeyen iradeyi kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Söyle bir sertizdir çalsa yed-i tûlâ-yi aşk

   Tâ semâdan istühân-ı gâve varsağ oynadır

   1Basılı ‘sertizdir’ kuruluşu açık değildir; aşkın uzun eli bir darbe indirirse

   2Gökte sığır kemiği varsa onu bile varsak oynatır.

   Basılı söz dizimi darbeyi kesin açıklamaz; ancak aşkın uzun eli göğe erişen olağanüstü güç gibi sunulur. Sığır kemiğinin varsak oynatması, bu kuvveti halk oyunu ve kozmik abartıyla birlikte gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bir aceb âyînedir âyîne-i vech-i kamer

   Gösterir ayniyle yüz dehre mürür ettikçe ser

   1Ay yüzünün aynası şaşırtıcı bir aynadır.

   2Zaman geçtikçe dünyaya yüzü olduğu gibi gösterir.

   Ay yüzünün aynası, zamanın dünyaya gerçek yüzünü gösteren araçtır. Görüntü yalnız sevgilinin güzelliğini yansıtmaz; geçen başların ve çağların değişimini de seyredene açık eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Ay başında mâh-ı nev sanma görünen ey Ömer

    Çerh-i kecrev tâlib-i dünyâya parmağ oynadır

    1Ey Ömer, ay başında görüneni yeni ay sanma.

    2Eğri felek dünyaya talip olana parmak oynatır.

    Ömer, ay başında görünen işareti yeni ay sanmaması için uyarılır. Parmağını oynatan eğri felek, dünyaya heves edenleri aldatan bir kuklacıya dönüşür ve şiiri dünyevi isteğe kuşkuyla kapatır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle