Her Kaçan-kim Rabbüne İtseñ Niyâzı Dün-i Gün

Fahrî, gece gündüz dua eden kulun ilâhî merhametten umut kesmemesi gerektiğini anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Her kaçan-kim Rabbüne itseñ niyâzı dün-i gün

   Hakk kabûl ider niyâzuñ şübhe itme dün-i gün

   1Gece gündüz Rabbine ne zaman yakarsan

   2Hakk yakarışını kabul eder; gece gündüz kuşku duyma.

   Matla beyti koşul ile karşılığı aynı redife bağlar: “her kaçan-kim” ne zaman olursa olsun demektir, ikinci dize de o zamansızlığa kabul cevabını verir. “Şübhe itme” buyruğu duanın sonucunu okurun tartışmasına bırakmaz.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ol Kerîmdir kulların virür murâdın itme şek

   Âdem-iseñ cân u dilden kıl niyâzı dün-i gün

   1O cömerttir, kullarının dileğini verir; bundan şüphe etme.

   2İnsansan gece gündüz canıgönülden yakar.

   Kerîm adı burada bir sıfat değil delil olarak getirilir: cömert olan kulunun dileğini verir, öyleyse şek yersizdir. Ardından gelen “âdem-iseñ” şartı çarpıcıdır; yakarmak nezaket değil, insan sayılmanın ölçüsü hâline gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yüz sürüp dergâhına itseñ niyâzı şöyle bil

   Ol Rahîmdir dergâhından eylemez red dün-i gün

   1Dergâhına yüz sürüp yakardığında şunu bil:

   2O merhametlidir, gece gündüz dergâhından geri çevirmez.

   Yakarış bu beyitte bedene iner: yüz sürme, kulun kendini eşiğe indirmesidir. Karşılığı da Rahîm adıyla verilir; merhametli olanın kapısından geri çevirme çıkmaz. Dergâh böylece hem alçalınan hem asla boş dönülmeyen yer olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Lutf idüp didi bize ‘Lâ teknatû min rahmetî’

   Anuñ-içün kat‘-ı ümmîd itmezüz biz dün-i gün

   1Bize lütfedip ‘Rahmetimden umut kesmeyin’ dedi;

   2bu yüzden gece gündüz umudumuzu kesmeyiz.

   Şair kendi hükmünü bırakıp doğrudan iktibasa geçer: “Lâ teknatû min rahmetî” Arapça haliyle dizeye girer ve söz artık şairin değil, lütfedenin sözüdür. “Anuñ-içün” bağlacı da umudu duygu değil, verilmiş bir izne dayanan sonuç yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dimeyeydi Fahrîyâ ‘Lâ teknatû’ çünki bize

   Katı müşkil olur idi hâlimiz her dün-i gün

   1Ey Fahrî, bize ‘Umut kesmeyin’ denmeseydi

   2gece gündüz hâlimiz çok güç olurdu.

   Mahlas beyti aynı iktibası bu kez karşı-olgusal kurar: “dimeyeydi… olur idi” kalıbı, o söz söylenmemiş olsaydı doğacak hâli gösterir. Fahrî'nin adı böylece umudun kaynağını değil, kaynağı çekilseydi kalacak güçlüğü söylemek için anılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle