Hiç Âlemde Benim Bu Dadıma Dad Olmadı

Şiir cevapsız feryadı, naz uykusundaki sevgiliyi ve taş yağmuruyla yıkılan gönül ülkesini bir araya getirir. Muhibbî, aşk hikâyelerindeki fedakârlıkla kendi hâlini ölçer; sonunda gözyaşını Dicle’ye denk büyüklükte gösterir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hiç âlemde benim bu dâdıma dâd olmadı

   Bend-i gamdan hâtırım bir lahza âzâd olmadı

   1Bütün dünyada bu feryadıma karşılık veren olmadı.

   2Gönlüm gam bağından bir an bile kurtulmadı.

   Açılıştaki ‘dâd’ sözcüğü hem feryadı hem ona verilecek adaletli karşılığı çağrıştırır; konuşan iki anlamda da cevapsız kalır. Gönlün gam bağı içinde tutulması, bu karşılıksızlığı bir anlık kederden sürekli tutsaklığa çevirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Leylî vü Mecnûn’a var Hüsrev ü Şîrîn velî

   Cân u baş terk etmede hiç biri Ferhâd olmadı

   1Leyla ile Mecnun ve Hüsrev ile Şirin vardır; fakat

   2Canından ve başından vazgeçmede hiçbiri Ferhat olmadı.

   Leyla-Mecnun ve Hüsrev-Şirin çiftleri aşk geleneğinin tanınmış örnekleridir; Ferhat ise can ve baştan vazgeçmenin ölçüsü yapılır. Beyit, ünlü hikâyeleri sıralamakla yetinmez, fedakârlığın derecesi bakımından aralarında ayrım kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dostum nâz uyhusından dahı bî-dâr olmadıñ

   Şöyle zann etme felekde âh u feryâd olmadı

   1Dostum, naz uykusundan hâlâ uyanmadın.

   2Gökte hiç ah ve feryat yükselmedi sanma.

   Sevgilinin naz uykusu, âşığın sesine bilerek kapalı duran bir rahatlığı gösterir. Ardından göğe yükselen ah ve feryat bu sessizliği bozar; sevgili uyanmamış olsa da acının felekte hiç duyulmadığını sanmaması istenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cevr-i sengin yağdırup kıldın gönül mülkün harâb

   Devr-i hüsnünde senin ol bir kez âbâd olmadı

   1Ağır eziyet taşları yağdırıp gönül ülkesini harap ettin.

   2Senin güzellik devrinde orası bir kez bile bayındır olmadı.

   Cefa taş gibi ağırlaşır ve yağmur biçiminde gönül ülkesine iner; yıkımın faili açıkça sevgilidir. Onun güzellik devri dışarıdan parlak görünse de âşığın iç ülkesi bu iktidar sırasında bir kez bile imar edilmemiştir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gözlerim yaşı degil eksik (Muhibbî) Dicle'den

   Yaşıma gadr eden kim cûy-ı Bağdâd olmadı

   1Ey Muhibbî, gözyaşım Dicle’den hiç eksik değildir.

   2Yaşıma haksızlık eden Bağdat ırmağı olmadı [karşılaştırmanın yüklemi kapalı].

   Muhibbî gözyaşını Dicle ile ölçerek kişisel acıyı Bağdat coğrafyasına taşır. Son dizedeki ırmak, yaşa haksızlık eden karşılaştırma öğesidir; söz dizimi tam kapanmadığından gözyaşının Dicle’yi aşması dışında ek bir neden uydurulmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle