Zülfünün Zincirini Görüp Buldu Gönül Divaneliği

Muhibbî, sevgilinin zincir gibi zülfü karşısında gönlün ve aklın çözülüşünü anlatır. Zahidin bilmediği aşk hâli, tavus cilvesi ve pervane yanışıyla görünür olur; ezelî özlem sonunda canı tehlikeye atan divaneliğe varır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Zülf-i zencîrin görüp buldı gönül dîvâneliği

   Hâsıl etdi şem'-i hüsnüñe cân-ı Ya'kûb pervâneliği

   1Zülfünün zincirini görünce gönül divaneliği buldu.

   2Güzelliğinin mumuna Yakup’un canı pervane oldu.

   Zülfün zincire benzetilmesi gönlün isteyerek tutsaklığa girdiğini gösterir; aynı beyitte güzellik mumuna dönen yüz, Yakup’un canını pervane yapar. Gönül esareti bulurken can yanmaya yönelir ve aşk iki ayrı kayıp biçimi kazanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hâlet-i aşkı ne bilsün zâhid-i peşmîne-pûş

   Cilve-i tâvûs hiç eyler mi murg-ı hâneliği

   1Yün hırka giyen zahit aşkın hâlini nereden bilsin?

   2Tavusun cilvesini evcil bir kuş hiç gösterebilir mi?

   Yün hırkalı zahit dış görünüşüyle zühdü temsil eder, fakat aşkın iç hâlini bilmez. Tavus ile ev kuşu karşılaştırması bu bilgi farkını görünür kılar: göz alıcı cilve, güvenli kafes hayatının içinden taklit edilemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İştiyâk olmasa idi ezelden kâşki

   İştiyâkından saña çün yek kâfir-i büt-hâneliği

   1Keşke özlem ezelden beri var olmasaydı.

   2Sana duyduğu özlem yüzünden put tapınağındaki kâfirle kurulan yüklem bağı basılı yüzeyde tamamlanmıyor.

   Şair özlemin ezelden başlamamış olmasını diler; böylece acıyı sonradan doğan bir heves değil yaratılış öncesine uzanan yazgı sayar. İkinci dizede put tapınağı kâfiriyle kurulan bağ eksik kaldığı için metin, tahminsiz ve kapalı tutulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Akl u sabrı küllî birden ferâmûş eyledim

   Âşıkım dîvânelikdir hâsılım dîvâneliği

   1Aklı ve sabrı bütünüyle, birden unuttum.

   2Âşığım; elde ettiğim yalnız divaneliktir.

   Akıl ile sabrın aynı anda unutulması, aşkın hem düşünme gücünü hem dayanma imkânını ortadan kaldırdığını bildirir. Âşık kendisine kalan hasılayı yine divanelik diye adlandırır; kayıp, şiirin bilinçli biçimde benimsediği kimliğe dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Aşka düşdüñ ey (Muhibbî) cân u başa kaldıñ

   Eyledik uşşâk arasında aceb dîvâneliği

   1Ey Muhibbî, aşka düştün; canınla başın tehlikede kaldı.

   2Âşıklar arasında şaşılacak bir divanelik ettik.

   Mahlaslı kapanış Muhibbî’ye doğrudan seslenerek aşkın bedelini can ve baş tehlikesiyle somutlaştırır. Son dize bu kişisel düşüşü âşıklar topluluğu önünde yaşanan şaşırtıcı bir divanelik olarak kayda geçirir ve ilk beyitteki hükmü tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle