Hilebaz demişler bizlere amma
Kendisine yöneltilen "hilekâr" ve "Kızılbaş şair" suçlamalarına verilmiş bir cevap. Şair suçlamayı reddetmek yerine ölçüyü değiştiriyor: hacca gitmemek eksiklik değil, her günü hac saymak yeterlilik sayılıyor.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
demişler bizlere amma
Ne hilem var ne hileciğim var
Kimisine baldan lezizim amma
Kimine zehirden acılığım var
1Bize hilekâr demişler ama
2Ne bir hilem var ne küçücük bir oyunum
3Kimine baldan tatlıyım ama
4Kimine de zehirden acı gelirim
- 2
Yüzümü çevirdim taşından
Kaynıyor kazanım aşk ateşinden
Değirmen döndürdüm gözüm yaşından
Usta olamazsam suculuğum var
1Yüzümü düşmanın taşından çevirdim
2Kazanım aşk ateşiyle kaynıyor
3Gözyaşımla değirmen döndürdüm
4Usta olamazsam bari suculuğum var
Üç dize üç su ve ateş imgesini üst üste koyuyor: kaynayan kazan, gözyaşı, değirmen suyu. Son dizede ustalıktan vazgeçip suculuğa razı olurken şair hem yol içindeki ustalık makamına hem de köy zanaatlarına göz kırpıyor; büyük iddiayı bırakıp küçük işi sahipleniyor.
- 3
usta eyler suç eyler
yara eyler gah ilaç eyler
dost beni eğlence eyler
Yar ile böyle bir cilveciğim var
1Kimi zaman usta eder, kimi zaman suçlu çıkarır
2Kimi zaman yaralar, kimi zaman ilaç olur
3Sonuçta dost beni kendine oyun eder
4Sevgiliyle böyle bir cilveleşmem var
"Gâhi" tekrarı dizeleri bir sarkaca bağlıyor: usta/suç, yara/ilaç. İki dize boyunca özne söylenmiyor, üçüncü dize açıklıyor — bunu yapan dosttur. Çekilen şeye "eğlence" adı verilince ilişkinin adı da cezadan cilveye dönüyor.
- 4
Bak şu sofulara ne söylemişler
Agahi şair demişler
Hacca gitmez deyi tan eylemişler
Benim ise kunde hacılığım var
1Bak şu sofulara, neler söylemişler
2Agahi'ye Kızılbaş şair demişler
3Hacca gitmiyor diye ayıplamışlar
4Bense her gün hacca giderim
Son dörtlük şiirin asıl davasını açıyor: Âgâhî'ye "Kızılbaş şair" denmiş ve hacca gitmediği için ayıplanmış. Cevap suçlamayı reddetmiyor, ölçüyü değiştiriyor — hac bir kez gidilen yer değil, sürekli sürdürülen bir hâl sayılıyor. Kaynaktaki "kunde" bulanık.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak'taki 169586 numaralı sürüm esas alındı. Son dizedeki "kunde" kaynakta böyle yazılmış; bağlama en uygun okuyuş "günde" görünüyor, dize değiştirilmedi. "Adü" de kaynaktaki biçimiyle bırakıldı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Suçlama dizenin başında aktarılıp hemen reddediliyor; "hileciğim" küçültmesi savunmayı ciddiyetten çıkarıp alaya çeviriyor. Sonraki iki dize aynı kişinin kime bal kime zehir olduğunu söyleyerek kusuru şairden alıp bakanın damağına yüklüyor.