Hüsn ile sana öykünemez cün gül-i rânâ

Güzellikte kıyas kabul etmeyen bir sevgili. Beş beyit boyunca gül, tuğra, şarap ve şeftali sevgiliyle karşılaştırılır; hepsi yenilir. Son beyitte şair kıyası bırakıp kıskançlığı söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hüsn ile sana öykünemez cün gül-i rânâ

   Hüzn ile bana benzeyemez bülbül-i şeydâ

   1Güzellikte alımlı gül sana öykünemez;

   2hüzünde çılgın bülbül bana benzeyemez.

   Klasik gül-bülbül çifti ikiye bölünüyor: gül sevgiliyle, bülbül şairle karşılaştırılıyor ve ikisi de yeniliyor. “Hüsn” ile “hüzn” arasındaki tek harf farkı, beytin bütün simetrisini taşıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cân almada nâzüblik ile la'lüne söz yok

   Halün dahı bir dâne-durur fıtnede ammâ

   1Can almakta nazıyla dudağına söz yok;

   2ama benin de fitne çıkarmakta bir tanedir.

   İki uzuv iki suça bağlanıyor: dudak can alıyor, ben fitne çıkarıyor. “Bir dâne” hem “eşsiz” hem “bir tane” demek — ben zaten tek bir noktadır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Tugrâsı berâtun yazılur ekseri altın

   Ruyunda kaşun zerd olur ise n'ola şâhâ

   1Beratın tuğrası çoğunlukla altınla yazılır;

   2yüzünde kaşın sarı olsa ne olur ey şah?

   Berat tuğrasının altınla yazılması, sevgilinin yüzündeki sarı kaşı kusur olmaktan çıkarıp hükümdarlık işaretine dönüştürür. Benzetme belge ve yüz arasındaki görsel yakınlıkla sınırlıdır; şairin görev geçmişi bunun kanıtlanmış sebebi sayılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bezm içre sürâhi gibi kan ağladuğum bu

   Sâki lebüne kan yağı oldı mey-i hamrâ

   1Mecliste sürahi gibi kan ağlamamın sebebi şu:

   2ey sâki, kırmızı şarap dudağına rakip oldu.

   Sürahinin şarap dökerken çıkardığı ses ağlamaya benzetiliyor. Kıskanılan şey bir insan değil, bir içki — kırmızı şarap sevgilinin dudağına renkçe yaklaştığı için rakip sayılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İller yiye şeftâlusını bâg-ı cemâlün

   Ey sib-zekân Bâkî nice bir diye eyvâ

   1Senin güzellik bahçenin şeftalisini eller yesin;

   2ey elma çeneli, Bâkî daha ne kadar “eyvah” desin?

   Mahlas beytinde iki meyve var: şeftali ve elma. İkisi de sevgilinin bedenine ait ve ikisi de başkasına gidiyor. “Eyvâ” hem bir ünlem hem ayva meyvesinin adı gibi duruyor; Bâkî meyve bahçesini son dizeye kadar sürdürüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle