İdemez ref‘-i şeb-i hecri fürūġ-ı ḫurşįd

Ayrılık gecesini güneşin bile kaldıramamasıyla başlayan gazel, cam yüzük taşı ve vadeli sevgi bedeli üzerinden taklit ile hakikat arasındaki mesafeyi sorgular.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İdemez ref‘-i şeb-i hecri fürūġ-ı ḫurşįd

   Āb-ı limon ile olmaz Ḥabeşį levn-i sefįd

   1Güneşin ışığı ayrılık gecesini ortadan kaldıramaz;

   2limon suyu Habeşlinin rengini beyaz etmez.

   Güneş ışığının ayrılık gecesini giderememesi, dış aydınlığın iç karanlığa yetmediğini söyler. Limon suyunun ten rengini değiştiremeyeceğini söyleyen dönemsel benzetme de kalıcı hâlin yüzeysel araçla silinememesini pekiştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Faṣṣ-ı engüşter-i ebnā-yı zemān oldı züccāc

   Lā-cerem-i vāṣıl-ı taḥḳįḳ olur ehl-i taḳlįd

   1Zaman çocuklarının yüzük taşı cam oldu;

   2Taklit ehli de ister istemez gerçeğe ulaşmış sayılır.

   Camın zamanın insanları için yüzük taşı olması, değersiz olanın değerliymiş gibi sunulmasını gösterir. Taklit ehlinin hakikate ulaşmış sayılması da aynı ters ölçüyü sürdürür; beyit bunu onaylamaz, eleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Virdi naḳd-i ḫıredi mihr-i müeccel ‘ayyāş

   Yine rez duḥterįnüñ itdi nigāḥun tecdįd

   1Ayyaş, akıl parasını vadeli sevgi bedeli olarak verdi;

   2şarap kızına bakışını yine yeniledi.

   Ayyaş, akıl sermayesini vadeli sevgi bedeli gibi elden çıkarır ve şarap kızına bakışını yeniler. Ticaret dili, aklın hemen kaybedilmesiyle karşılığın geleceğe bırakılması arasındaki dengesizliği görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cānumı tende ṭutan dildeki tįġ-ı ġamdur

   Āb-ı ḳandįl idemez nūr-ı fitįli tebrįd

   1Canımı bedende tutan, gönlümdeki gam kılıcıdır;

   2kandil yağı fitilin ışığını soğutamaz.

   Gönüldeki gam kılıcı canı bedende tutar; zarar veren şey aynı anda yaşamanın bağı olur. Kandil yağının fitilin ışığını soğutamaması, bu paradoksu ateş ve yakıt ilişkisi üzerinden ikinci kez kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Eylemez ẕātıña ġavvāṣ-ı zemāne raġbet

   Yüsriyā olsañ eger ḳulzüm-i ma‘nāda ferįd

   1Zamanın dalgıcı senin özüne rağbet etmez;

   2ey Yüsrî, anlam denizinde eşsiz olsan bile.

   Zamanın dalgıcı, Yüsrî anlam denizinde eşsiz olsa bile onun özüne ilgi göstermez. Maktadaki şart cümlesi şairin değerini kesin bir ödüle bağlamaz; benzersizlik iddiasını çağın kayıtsızlığıyla karşılaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle