Ne dem ki rubḥ ile māl-i ḥarām devşirilür

Toplanmak fiilini haram kazanç, ordu çadırı, vergi ve tuzak sahnelerinde dolaştıran gazel; dağınık delinmiş gönüllülerin tespih taneleri gibi düzene girmesiyle kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ne dem ki rubḥ ile māl-i ḥarām devşirilür

   Temessük-i ġażab-ı ẕü’ intiḳām devşirilür

   1Haram mal ne zaman kazançla toplanırsa,

   2intikam sahibinin öfkesinin senedi de toplanır.

   Haram mal kazançla toplandığında intikam sahibinin öfkesine ait senet de birikir. Aynı ‘devşirilür’ yüklemi maddi kazanç ile gelecekteki hesabı bağlar; beyit yasa dışı kazancı öğütlemez, sonucuyla birlikte gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ḥabāb sāġar-ı mey maḥv olur figān itsem

   Çalınsa ordada borı ḫıyām devşirilür

   1İnlesem şarap kadehindeki kabarcık yok olur;

   2orduda boru çalınınca çadırlar toplanır.

   Konuşanın feryadı şarap kadehindeki kabarcığı yok edecek kadar güçlü tasarlanır; orduda boru çalınca çadırların toplanması da ani dağılmayı anlatır. İki sahne, bir işaretle bozulan geçici düzenleri yan yana getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nigāh-ı ‘āşıḳı ol şūḫ iki gözünden alur

   Rüsūm-ı çift ra‘iyyet temām devşirilür

   1O şuh, âşığın bakışını iki gözünden alır;

   2çift resmin vergisi de bütünüyle toplanır.

   Sevgili, âşığın bakışını onun iki gözünden alır; ardından tarım vergisinin tümüyle toplanması gelir. ‘Almak’ ile ‘devşirmek’ arasındaki paralellik, bakış üzerindeki hâkimiyeti tarihsel tahsil görüntüsüyle sertleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Alınca göñlümi setr itdi zülf-i püçįniñ

   Şikāre dest-res olduḳda dām devşirilür

   1Kıvrımlı saçı gönlümü alınca onu örttü;

   2av ele geçince tuzak toplanır.

   Kıvrımlı saç gönlü ele geçirince onu örter; av ele geçince de tuzak kaldırılır. İlk dize yakalanan gönlün saklanmasını, ikinci dize amaca ulaştıktan sonra aracın toplanmasını anlatarak elde etme sürecini kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ne deñlü olsa perįşān Yüsrį süfte-dilān

   Miŝāl sübḥa bulur intiẓām devşirilür

   1Ey Yüsrî, delinmiş gönüllüler ne kadar dağınık olsa da

   2tespih örneği gibi düzene girip toplanır.

   Delinmiş gönüllüler ne kadar dağınık olursa olsun tespih taneleri gibi dizilip düzene girer. Maktada Yüsrî'ye yönelen söz, ‘devşirilmek’ tekrarını zorla toplama görüntüsünden ortak bir ipe bağlanma görüntüsüne taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle