İki bülbül geldi, tüyü yeşilden

Gündeşlioğlu eşinden ayrılmış, yeşil tüylü ve renkli başlıklı iki kuşu anlatır. Kuşun huri ya da melek kadar güzel soyu övülür; şair yaylalara çıkıp sümbül biçmesini ve Tanrı’nın kanat vermesiyle eşiyle uçmasını diler. Son hüküm, tek kuş için diyar diyar savrulmamaktır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İki bülbül geldi tüyü yeşilden

   Kepezini [1] alamadım başından

   1Yeşil tüylü iki bülbül geldi.

   2Başındaki renkli başlığı çıkaramadım.

   Yeşil tüy kuşu baharın canlı rengine bağlarken iki bülbül birlik ihtimalini gösterir. Başındaki kepezin alınamaması, güzelliğin sahip olunacak süs değil uzaktan görülen özgür bir işaret olduğunu belirtir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yayılırken ayrı düşmüş eşinden

   Ötsem garip garip varsam tutulmaz

   1Yayılırken eşinden ayrı düşmüş.

   2Garip garip ötsem ve peşinden gitsem tutulmaz.

   Eşinden ayrı düşen kuşun garip ötüşü şairin yalnızlığıyla birleşir. Peşinden gidilse bile tutulamaması, sevilen varlığın acısının hissedilebildiğini fakat zorla ele geçirilemeyeceğini anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kimi yeri ala [2] kim [3] yeri sarı

   Gün gibi batıyor görünmez moru

   1Bir yeri ala, bir yeri sarıdır.

   2Güneş gibi batıyor; moru görünmüyor.

   Ala, sarı ve görünmeyen mor aynı bedende hareket eden renklerdir. Güneş gibi batma benzetmesi kuşun uzaklaşırken ışığını kaybetmesini; baş tüyleriyle yeri dövmesi ise huzursuzluğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kepezi başında döğüyor yeri

   Ötsem garip garip varsam tutulmaz

   1Başındaki tüyleriyle yeri dövüyor.

   2Garip garip ötsem ve peşinden gitsem tutulmaz.

   Nakaratın dönüşü ilk görüntüyü duygu hükmüne çevirir: garip ses ve takip yine yakalamaya yetmez. Şair tekrar aracılığıyla kuşun özgürlüğünü ve ayrılık karşısındaki çaresizliği pekiştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Huri mi melek mi bunun anası

   Her bahçede konca güller deresi

   1Bunun anası huri mi, melek mi?

   2Her bahçede gonca güller deresi.

   İlk dize kuşun annesini huri veya melek sayacak kadar olağanüstü bir soy arar. İkinci dizedeki alışılmadık ‘gonca güller deresi’ basılı yüzeyi çözümlenmeden ‘derler’ fiiline çevrilmez; bahçe ve gül imgesi tahmin edilmeden korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Cenneti âlâdan çıkmış siması

   Bunun soyu bu kuşlara benzemez

   1Yüzü yüce cennetten çıkmış gibidir.

   2Bunun soyu öteki kuşlara benzemez.

   ‘Soyu kuşlara benzemez’ hükmü önceki ilahi köken sorusunu tamamlar. Şair belirli renk ve hareketleri gördükten sonra eşsizliği yalnız görüntüye değil yaratılışa ait kalıcı fark olarak düşünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   GÜNDEŞLİOĞLUM yaylalara çıkasın

   Deste deste mor sümbüller biçesin

   1Gündeşlioğlu, yaylalara çıkasın.

   2Deste deste mor sümbül biçesin.

   Mahlaslı öğütte yayla ve mor sümbül özgür, bereketli hayatı temsil eder. Gündeşlioğlu kuşa hükmetmek yerine Tanrı’dan kanat ve eşli uçuş dileyerek ayrılığın doğal biçimde sona ermesini ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Mevlâm kanat vere bile uçasın

   Bir kuş için diyar diyar uçulmaz

   1Tanrım sana kanat versin, birlikte uçasın.

   2Bir kuş için diyar diyar uçulmaz.

   Son dize tek kuş uğruna diyar diyar uçmayı ölçüsüz bulur. Bu hüküm önceki hayranlığı silmez; sevginin peşinde benliği ve yurdu kaybetmemek için şairin kendisine koyduğu sınırdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle