Gözlerimden Kanlı Yaş Akar

Söyleyen gözlerinden kanlı yaş aktığını ve bir güzelin kulu olduğunu bildirir; ilk beyitteki ikinci tarihî söyleyişi açık olmadığı için günümüz Türkçesi zorla çözmez. Sevgiliyi yalnız bulamadığından derdini anlatamaz, içtiği kadeh de gam olur. Talihsizliğini, sevdiği herkesin başkalarıyla yar olmasına bağlar. Ferhat’ın acısını dağlara sorup aşkı bela diye niteler; mahlaslı kapanışta sevgilinin doğru söyleyip sevdiğinin bir olduğunu açıklayacağına inanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İki gözlerimden akan kan ile nemdir benim

   Bir güzelin bendesiyim o demiş nemdir benim

   1İki gözümden akan kan ve yaştır benim;

   2Bir güzelin kuluyum; ikinci tarihî söyleyiş açık değildir.

   Kan ile yaşın aynı göz akışında birleşmesi, sıradan ağlamayı bedensel yara derecesine çıkarır. İkinci tarihî dizedeki ‘o demiş nemdir benim’ yüzeyi açık bir çağdaş cümle vermediğinden günümüz Türkçesi sevgilinin sözünü uydurmaz.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hâlimi arz etmeğe ben yârı tenhâ bulamam

   Ol sebeb nûş eylediğim câm ile gamdır benim

   1Hâlimi anlatmak için sevgiliyi yalnız bulamıyorum;

   2Bu yüzden içtiğim kadeh bile benim için gamdır.

   Söyleyen hâlini açmak ister fakat sevgiliyi baş başa bulamaz; iletişimsizliğin nedeni duygu eksikliği değil uygun mahrem anın yokluğudur. Bu engel yüzünden içilen kadeh rahatlatıcı değil gama dönüşen bir pay olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ben bu câmı nûş edersem işim âh ü zâr olur

   Çevrilür dünyâ başıma âkıbet zindân olur

   1Bu kadehi içersem işim ah edip inlemek olur;

   2Sonunda dünya başıma döner ve zindana dönüşür.

   Kadeh içildiğinde ah ve feryat başlar, dünya başın çevresinde dönüp zindana dönüşür. Birim sarhoşluğu keyif alanı olarak değil sıkışma, yön kaybı ve tutsaklık üreten ağır bir deneyim biçiminde anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Her kime cânım dedimse eller ile yâr olur

   Tâli’im yoktur ezelden yıldızım kemdir benim

   1Canım dediğim herkes başkalarıyla sevgili olur;

   2Baştan beri talihim yoktur, yıldızım kötüdür.

   Canım diye yakınlık kurulan herkesin başkalarıyla sevgili olması, tekrar eden kaybı kişisel talihsizlik kanıtına çevirir. Yıldızın kötü oluşu bu örüntüyü tek olaydan çıkarıp doğuştan beri süren kader duygusuna bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hiç bir âşık var mı bulmuş bu fenânın dâdını

   Dağlara sorun ne çekmiş Şîrin’in Ferhâd’ını

   1Bu geçici dünyanın adaletini bulmuş bir âşık var mı?

   2Şirin’in Ferhat’a neler çektirdiğini dağlara sorun.

   Geçici dünyada âşığın hakkını alıp almadığı sorusu cevapsız bırakılır; Ferhat’ın çektiğine tanık olarak dağlar çağrılır. Dağın hem delinen engel hem acının hafızası oluşu, kişisel şikâyeti klasik aşk hikâyesine genişletir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şu cihanda aşk komuşlar bir belânın adını

   Gülmedim aşka düşeli çektiğim gamdır benim

   1Bu dünyada aşk dedikleri şey bir belanın adıdır;

   2Aşka düştüğümden beri gülmedim, çektiğim yalnız gamdır.

   Aşkın bir belanın adı olduğu kesin hükümle söylenir; bu hükmün kişisel kanıtı aşka düştüğünden beri hiç gülmemektir. Soyut tanım ile sürekli gam deneyimi birleşerek şiirin karanlık aşk anlayışını açıkça kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Sen ne hercâi imişsin aklım aldın fendile

   Lâyık olur mu cefâ kılmak şu ben derdmendine

   1Ne dönekmişsin; hileyle aklımı aldın;

   2Benim gibi dertliye cefa etmek sana yakışır mı?

   Sevgili hercailikle suçlanır ve aklı hileyle aldığı söylenir; ardından cefa etmenin uygun olup olmadığı doğrudan sorulur. Sitem, yalnız çekilen acıyı değil güç sahibinin dertliye karşı ahlaki sorumluluğunu da gündeme getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Der ki Ömer var da söylen sevgilimin kendine

   Saklamaz ol doğru söyler sevdiğim birdir benim

   1Ömer der ki gidin, bunu sevgilimin kendisine söyleyin;

   2O saklamaz, doğru söyler: benim sevdiğim birdir.

   Mahlaslı Ömer sözünü aracılarla sevgiliye ulaştırmak ister, fakat onun gerçeği saklamayacağına da güvenir. Son cevap sevilenin tek oluşunu bildirir; önceki hercailik suçlamasına karşı söyleyen kendi değişmez bağlılığını koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle