İki ḳaşuñ kibi bir ṭurfe ya yoḳ

Selîmî mahlasıyla kayıtlı gazel, sevgilinin kaşından ve gözünden başlayıp ayrılığı katıksız bela, âşığı ise güzellik ülkesinin hükümdarı önünde eşsiz bir dilenci sayar. Köksal'ın A kümesi şiiri Yavuz Sultan Selim'e kesin bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İki ḳaşuñ kibi bir ṭurfe ya yoḳ

   Ḳılur sin raḥm bu könglüme yā yoḳ

   1İki kaşın gibi şaşırtıcı bir yay yok;

   2Bu gönlüme merhamet edecek misin, etmeyecek misin?

   Matla iki kaşı tek bir yaya dönüştürür ve hayranlığı hemen cevabı beklenen bir soruya bağlar. Yayın öldürücü çağrışımıyla merhamet isteği yan yana durur; güzelliği övmek, gönlün yaralanmasını önlemez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cihānda gerçi yüz biñ fitneler bar

   Firāḳuñ dik velī ʿayn-ı belā yok

   1Dünyada yüz binlerce fitne bulunsa da

   2Senin ayrılığın gibi katıksız bir bela yok.

   İkinci beyit dünyadaki sayısız fitneyi kabul edip hepsini ayrılığın gerisine iter. Ayn-ı belâ tamlaması firakı belaya benzetmekle yetinmez, belanın özü sayar; ilk beyitteki kişisel rica böylece evrensel ölçüye büyür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nigārā ḫaste könglümüñ ḥaḳıda

   Cefā kem ḳılma bārī ger vefā yoḳ

   1Ey sevgili, hasta gönlümün hatırı için

   2Vefa yoksa bari cefanı azalt.

   Üçüncü beyit vefayı elde edilemeyecek bir ihtimal olarak kenara koyup daha küçük bir talep kurar: hiç değilse cefa azalsın. Hasta gönül sözü, sevgilinin kararını yalnız bir aşk oyunu değil, iyileşme veya ağırlaşma sebebi yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Köñülni kimge baġlay çün cihānda

   Senüñ tek közler içre dil-rübā yoḳ

   1Dünyada gönlümü kime bağlayayım?

   2Senin gibi gözleri gönül çelen başka bir güzel yok.

   Dördüncü beyitte konuşan gönlünü dünyada kime bağlayacağını sorar. Başka kimse bulunmaması yalnız sevgilinin güzelliğinden değil, gözlerinin gönül çelme gücünden kaynaklanır; nesne durumundaki gönül, seçimsizliğin ve sadakatin merkezi olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Eger sen ḥüsn ilinüñ ḫanıdur sin

   Selīmī kibi daġı bir gedā yoḳ

   1Sen güzellik ülkesinin hükümdarıysan,

   2Selîmî gibi başka bir dilenci de yok.

   Makta güzellik ülkesini bir hükümdarlık düzeni gibi kurar. Sevgili han, Selîmî gedadır; iki uç da eşsiz ilan edilince toplumsal mesafe kapanmaz, tam tersine âşığın yalvarışının değişmez şartı hâline gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle