İntizârım ey gözü âhû seher vaktinde gel

Ceylan gözlü sevgilinin seherde gelip kuluna yüz göstermesi beklenir; konuşan sabaha dek ‘yâ Hû’ çeker ve gözüne uyku girmez. Aşk hastasının gecesi feryatla geçerken sevgili doğru sabah gibi kederden uzaktır; âşığın iç levhası kin ve hileden temizdir. Güller sevgilinin gülüşünü kıskanır, düşkün gönülden yüz kokusunu esirgememesi istenir. Gönül uzun süredir hicran çeker ve sevgilinin gönül misafiri olmasını bekler. Ömer’in gamhanesine geliş çağrısı, kaynak gövdesindeki eksik “Bir . . .” dizesi tamamlanmadan korunur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İntizârım ey gözü âhû seher vaktinde gel

   Bendene lûtfeyle göster rû seher vaktinde gel

   1Seni bekliyorum ey ceylan gözlü, seher vaktinde gel;

   2Kuluna lütfet, yüzünü göster; seher vaktinde gel.

   “İntizârım” bekleyişi ilk kelimede sabitler; muhatap ahu gözlü sevgilidir. Bendeye lütuf, yüz göstermenin kendisidir; seher çağrısı konuşanın beklediği görünüşü hem zamana hem merhamete bağlar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çekerim tâ subha dek yâ Hû seher vaktinde gel

   Belki gelmez çeşmime uyhu seher vaktinde gel

   1Sabaha dek ‘yâ Hû’ çekerim, seher vaktinde gel;

   2Belki gözüme uyku gelmez; seher vaktinde gel.

   Sabaha kadar “yâ Hû” çekmek geceyi zikir ve sesle geçirir; buluşma bekleyişi manevi anışla dolar. Uyku gözden uzak kalır, ancak “belki gelmez” ifadesi kesin uykusuzluk hükmü değil endişeli ihtimal taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gicesi bîmâr-ı aşkın âh ü vâveylâdadır

   Subh-i sâdık gibi dilber gussadan âzâdedir

   1Aşk hastasının gecesi ah ve feryat içindedir;

   2Sevgili doğru sabah gibi kederden uzaktır.

   Aşk hastasının gecesi ah ve vaveyla içindedir; hastalık zamanını sesli acı belirler. Dilber ise subh-i sâdık gibi kederden azadedir, böylece âşığın karanlık gecesiyle sevgilinin doğru aydınlığı karşılaştırılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gıll ü gıştan âşıkın levh-i derûnu sâdedir

   Olmadan müstevli gam kaygu seher vaktinde gel

   1Âşığın iç levhası kin ve hileden temizdir;

   2Gam ve kaygı üstün gelmeden seher vaktinde gel.

   Levh-i derun, âşığın iç yazı yüzeyidir ve gıll ü gıştan, kin ile hileden sadedir. Bu temizlik karşısında gam ve kaygı müstevli olmadan sevgilinin gelmesi, işgal başlamadan yetişen koruma talebidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Reşkeder gülşende güller sînelerle handene

   Nola bir arz-ı cemâlin olsa mahfî bendene

   1Gülşende güller “sînelerle” gülüşünü kıskanır [göğüs bağı açık];

   2Kuluna gizlice bir yüz gösterişin olsa ne olur?

   Gülşendeki güller sevgilinin handesine reşk eder; kaynakta bulunan “sînelerle” öğesi modern aktarımda düşürülmez. Göğüslerin eylem veya tamlama bağı açık kalırken gizli arz-ı cemal yalnız bendeye ayrılan lütuf olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bûy-i dîdârın dirîğ etme dil-i efkendene

   Ey yüzü gül kâkülü hoşbû seher vaktinde gel

   1Yüzünün kokusunu düşkün gönülden esirgeme;

   2Ey yüzü gül, kâkülü hoş kokulu, seherde gel.

   “Bûy-i dîdâr” yüzü görmenin kokusudur; görme ile koku tek sevgili izinde birleşir. Dil-i efkende bu kokudan mahrum bırakılmamalıdır, gül yüz ve hoş kokulu kâkül çağrıyı iki ayrı beden ayrıntısıyla güçlendirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Firkatinle hayliden çekmektedir hicrânı dil

   Olmadın gitti tenezzül eyleyip mihmân-ı dil

   1Gönül ayrılığınla uzun zamandır hicran çekiyor;

   2“Olmadın gitti”, tenezzül edip gönül misafiri [olmak/tenezül bağı açık].

   Gönül firkat yüzünden hayliden, uzun zamandır hicran taşır. “Olmadın gitti” yüzeyi gelmemek fiiline çevrilmez; sevgilinin tenezzülü ile mihman-ı dil olması arasındaki ilişki kaynak düzeyinde açık bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Kani’ olmaz bûsene bulmaz tesellâ cân ü dil

   Ola bir sâde hemin pehlû seher vaktinde gel

   1Can ve gönül öpüşüne kanmaz, teselli bulmaz;

   2“Ola bir sâde hemin pehlû” [yüzey ve ilişki kapalı]; seherde gel.

   Can ve gönül buseye kanaat etmez ve teselli bulmaz; arzu tek temasla bitmeyecek kadar güçlüdür. “Ola bir sâde hemin pehlû” günümüz Türkçesinde da yan yana oluşa kapatılmaz; yüzey ve ilişki açıkça aparatlı kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ben gedâ-yi bînevânın da’vetin ta’rîf edüp

   Bile uydurma rakîbi yanına teklif edüp

   1Ben çaresiz yoksulun davetini anlatıp;

   2Rakibi yanına katıp birlikte getirme.

   Konuşan kendisini gedâ-yı bînevâ, sermayesiz yoksul sayar ve davetini tarif eder. Sevgilinin rakibi de yanında getirmemesi özellikle istenir; özel buluşma üçüncü kişinin varlığıyla bozulmamalıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Bu Ömer bîçârenin gamhânesin teşrîf edüp

    Bir . . .

    1Bu çaresiz Ömer’in gam evini şereflendirip;

    2“Bir . . .” [kaynak dizesi eksik; tamamlanmadı].

    Mahlaslı son birimin ilk dizesi Ömer’in gamhanesinin sevgili gelişiyle şerefleneceğini bildirir. İkinci kaynak dizesi yalnız “Bir . . .” yüzeyidir; eksik söz hiçbir tahminle tamamlanmaz ve kapanış lakuna olarak görünür kalır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle