Her an Mehemmed Şah’ıma kavuşmayı beklerim

Şair, Mehemmed Şah’a kavuşup eteğine sarılmayı bekler. Tanrı’nın onu lütufla yarattığını, bütün dünyanın güzelliğine hayran kaldığını ve sade giysilerle yüzüğün ona yakıştığını söyler. Okuyup olgunlaşmaya çalışsa da asıl dileği ölmeden önce sevgilinin dudağına erişmektir; kapanışta hâlini anlatmaya utandığını ve sayısız kişinin ona kul olduğunu bildirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İntizârım vaslına her dem Mehemmed şâhımın

   Sarılup dâmânına muhkem Mehemmed şâhımın

   1Her an Mehemmed Şah’ıma kavuşmayı bekliyorum.

   2Mehemmed Şah’ımın eteğine sıkıca sarılmak istiyorum.

   Kavuşma bekleyişi doğrudan eteğe sarılma arzusuyla somutlaşır. Mehemmed Şah’ın eteği hem bedensel yakınlığın hem de güçlü bir efendiye sığınmanın işaretidir; bekleyen özne iki anlamı birlikte taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hamd ola öğmüş yaratmış lûtfu çok Perverdigâr

   Hüsnüne âşık bütün âlem Mehemmed şâhımın

   1Şükürler olsun, Tanrı onu büyük bir lütufla yaratmış.

   2Bütün dünya Mehemmed Şah’ımın güzelliğine âşıktır.

   Sevgilinin güzelliği Tanrı’nın özel lütfuyla açıklanır ve hayranlık bütün dünyaya yayılır. Böylece kişisel aşk, yaratılıştaki seçkinliğin herkesçe kabul edildiği evrensel bir övgüye dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İntizâr üzre visâline hezâr üftâdeler

   Eylemez uşşâkına evcâı merdüm zâdeler

   1Binlerce düşkün kişi onun kavuşmasını bekliyor.

   2Basılı ‘evcâı merdüm zâdeler’ sözünün âşıklara ilişkin anlamı açık değildir.

   Binlerce düşkünün kavuşmayı beklemesi Mehemmed Şah’ın çekim gücünü gösterir. ‘Evcâı merdüm zâdeler’ yüzeyi güvenle çözülemediğinden, onun âşıklara nasıl davrandığı hakkında ek bir yargı kurulamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Her kaçan giyse mubârek eğnine ak sâdeler

   Yaraşur parmağına hâtem Mehemmed şâhımın

   1Ne zaman kutlu bedenine sade beyaz giysiler giyse,

   2Yüzük Mehemmed Şah’ımın parmağına yakışır.

   Sade beyaz giysi ile parmaktaki yüzük, gösterişsiz fakat zarif bir görünüş kurar. Övgü yalnız yüz güzelliğine değil, sevgilinin giydiği şeyleri kendine yakıştıran ölçülü bedenine yönelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Okuyup yazmaktayım olmak içün ehl-i kemâl

   Leblerin âb-ı zülâldir kaşları olmuş hilâl

   1Olgun ve yetkin biri olmak için okuyup yazıyorum.

   2Dudakları berrak sudur, kaşları hilale dönmüştür.

   Şair okuyup yazarak olgunlaşmaya çalışırken dudak ve kaş tasviri dikkatini yeniden sevgiliye çeker. Bilgi yolculuğu ile güzellik seyri çatışmaz; ikisi aynı yetkinlik arzusunda buluşur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   İstemezdim şu cihanda zerrece mâl ü menâl

   Ölmeden bir kez lebin emsem Mehemmed şâhımır

   1Bu dünyada zerre kadar mal ve mülk istemezdim.

   2Ölmeden önce bir kez dudağını emsem; baskıdaki ‘şâhımır’ sonu aynen korunur.

   Dünya malından vazgeçme sözü, tek bir öpüşe duyulan isteği bütün servetten üstün tutar. Baskıdaki ‘şâhımır’ sonu düzeltilmediği için yorum, redif beklentisini kaynak yerine geçirmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Der ki Ömer görmedim ben böyle bir âlîcenâb

   Hâlimi arzeylemeğe eylerim andan hicâb

   1Ömer der ki: Ben böyle yüce gönüllü birini görmedim.

   2Hâlimi ona anlatmaya utanırım.

   Ömer, Mehemmed Şah’ın yüce gönüllülüğünü överken kendi hâlini açıklamaya utanır. Bu mahcubiyet, sevgilinin erişilmez üstünlüğü karşısında âşığın söz söyleme gücünü kaybettiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Gül cemâline dizilmiş benleri var bîhisâb

   Niçeler bendesidir âlem Mehemmed şâhımın

   1Gül yüzünde dizilmiş sayısız ben vardır.

   2Dünyadaki nice kişi Mehemmed Şah’ımın kuludur.

   Gül yüzündeki çok sayıdaki ben, çiçek üzerinde sıralanmış koyu işaretler gibi görünür. Dünyanın ona kul sayılması, bu yüzün yalnız bireysel değil toplumsal bir hükümranlık kurduğunu bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle