İrişsin kaddi dildârın bülend olsun da seyreyle

Şair henüz gelişmekte olan sevgilinin boyunun yükselmesini ve yüzünün Yusuf’a benzemesini bekler; ben, kâkül, diş, dudak ve yeni saç imgeleriyle olgunlaşacak güzelliğin binlerce âşığı bağlayacağını, Ömer’e daha çok kan kusturacağını söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İrişsin kaddi dildârın bülend olsun da seyreyle

   Cemâli Yûsuf’a yârın menend olsun da seyreyle

   1Sevgilinin boyu erişip yükselsin de seyret;

   2yüzü Yusuf’a benzer olsun da seyret.

   Şiir tamamlanmış bir güzelliği değil, geleceğe doğru uzayan bedensel gelişimi izler. Boyun yükselmesi ile yüzün Yusuf’a benzemesi birer dilek olarak kurulur; ‘olsun da seyreyle’ sonucu şimdiden olmuş gibi göstermeden bekleyişi korur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   O çifte benleri fülfül ulaşsın boynuma kâkül

   Dişi dür lepleri gül mül kemend olsun da seyreyle

   1O çift beni karabiberdir; kâkül boynuma ulaşsın;

   2dişi inci, dudakları gül ve şarap; bir kement olsun da seyret.

   Çifte ben karabiber tanelerine, dişler inciye, dudaklar gül ile şaraba benzetilir. Kâkülün boyna ulaşmasıyla bu unsurlar kementte birleşir; güzellik yalnız seyredilen yüzey değil, âşığı yakalayıp bağlayacak hareketli araç olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dahi ol zülf-i nevreste uzatsun deste ber deste

   Ki her birine bin haste ki bend olsun da seyreyle

   1O yeni yetişen saçını da deste deste uzatsın;

   2her birine bin hasta bağlansın da seyret.

   Henüz yeni yetişen saçın deste deste uzaması istenir; her tutam ayrı bir bağlama gücü kazanır. ‘Bin hasta’ gerçek sayım değil, aşk derdindeki kalabalığı büyüten abartıdır; saçın çoğalması bağlı âşıkların sayısını da çoğaltır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dahi müddet gerek çok yıl bilüp kadrini ol âkil

   Hele meydâna girsün dilpesend olsun da seyreyle

   1Daha çok yıl ve süre gerekir; o akıllı kişi değerini bilsin;

   2hele meydana girsin, gönle hoş gelsin de seyret.

   Olgunlaşma hemen gerçekleşmeyecektir; uzun süre gerekir ve sevgilinin kendi değerini bilmesi beklenir. Meydana girmek görünür toplumsal alana çıkmaktır; ‘dilpesend’ oluş, güzelliğin başkalarının gönlünde kabul kazanacağı geleceği gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ömer bilmez dahi hâlim tıfıldır çeşmi gazâlim

   Ne kanlar içer ol zâlim levend olsun da seyreyle

   1Ömer’in hâlini henüz bilmez; ceylan gözlüm çocuktur;

   2o zalim levend olduğunda ne kanlar içer, seyret.

   Ömer’in hâlini bilmeyen sevgili henüz tıfıl ve ceylan gözlüdür; ilk dize bilgisizliği onun gençliğiyle yan yana getirir. Son dizede zalim sevgili levend olduğunda kanı başkasına içiren bir fail değildir, kendisi ‘kanlar içer’; modern aktarım kaynak çatısını ettirgene çevirmeden bu şiddet imgesini korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle