Ey Yârenler, Yâr Yolunda

Kadı Burhâneddin, sevgili yolunda yanmadık ve aşkın rengine boyanmadık hiçbir yanı kalmadığını söyler. Beden, can, gözyaşı ve kan imgeleri benliğin aşkta erimesini anlatır; yinelenen sorular, şairin acıdan usanmadığını ve bütünüyle teslim olduğunu vurgular.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İy yârenler yâr yolına nem kaldı ki yanmamışam

   Bunca ki yandum yanaram billah ki usanmamışam

   1Ey dostlar, sevgili yolunda yanmadık neyim kaldı?

   2Bunca yandım, hâlâ yanıyorum; vallahi usanmadım.

   Açılıştaki soru, sevgili yolunda benliğin bütünüyle yanıp tükenmesini anlatır. İkinci dize acının geçmişte kalmadığını söyler; şair hâlâ yanmasına rağmen usanmadığını yeminle belirterek aşkın sürekliliğini kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hammâri gözinden anun bir tolu ayağ işmişem

   Andan berü serhoşam uş hiç dahı uyanmamışam

   1Onun sarhoş edici gözünden dolu bir kadeh içtim.

   2O zamandan beri sarhoşum; işte, hiç uyanmadım.

   Sevgilinin gözü sarhoş edici içkinin sunulduğu kadehe dönüşür. Bu bakıştan bir kez içen şairin ayıklığa dönememesi, aşk hâlinin geçici coşku değil bütün bilinci değiştiren kalıcı bir sarhoşluk olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Can diledi benden gözün akl u gönül virdüm bile

   Tanrım tanuh ben cân içün ma'şûka sakınmamışam

   1Gözün benden can istedi; aklımla gönlümü de verdim.

   2Tanrım tanıktır, canım için sevgiliden kaçınmadım.

   Gözün istediği cana akıl ve gönül de eklenir; teslimiyet talep edilenden daha fazlasını vermektir. Tanrı’nın tanıklığı anılarak şairin canını korumak için sevgiliden geri durmadığı kesinleştirilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Lutf eyleyüp sen tut elüm saç oduma rahmet suyın

   Zîrâ oduna düşmeği ben kimseye danmamışam

   1Lütfet, elimi tut; saçının ateşime rahmet suyunu dök.

   2Çünkü ateşine düşmüş olmayı kimseden gizlemedim.

   Şair sevgiliden elini tutmasını ve saçından ateşine rahmet suyu dökmesini ister. Saç hem aşk ateşinin kaynağı hem onu söndürebilecek merhametin aracıdır; şair bu ateşe düşüşünü de saklamadığını belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Tap yah oduna cânumı vaktidürür iksîri sal

   Ne put’a kaldı k'anda ben bin katla kaynanmamışam

   1Canımı ateşine at; iksiri salmanın vaktidir.

   2Öyle bir put kalmadı ki onun içinde bin kez kaynamamış olayım.

   Canın ateşe atılması dönüşüm için gerekli bir aşama sayılır ve iksir imgesi bu yanışı değerli bir madene dönüşmeye bağlar. Bin kez kaynama sözü, aşkın bütün sahte putları eriterek benliği arındırdığını anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Cân ile iki cihâna akl u gönül ne var ise

   Aşkı elinden içmişem illâ ki hiç kanmamışam.

   1Can, iki dünya, akıl ve gönül; neyim varsa

   2Aşkın elinden içtim, yine de hiç kanmadım.

   Can, iki dünya, akıl ve gönül tek tek aşkın sunduğu kadehe verilir. Bütün varlığını içmiş olsa da doymayan şair, aşkın tüketildikçe biten bir nimet değil isteği daha da artıran sınırsız kaynak olduğunu söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Sini didüm sine değin senden usanmah yoh bana

   Bin kez ölüp dirilmişem ol sanuyı sanmamışam

   1Senden mezara kadar usanmayacağımı söyledim.

   2Bin kez ölüp dirildim; o sanıyı hiç sanmadım.

   Mezara kadar sevgiliden usanmayacağını söylemek bağlılığın zaman sınırını kaldırır. Bin kez ölmek ve dirilmek de bu kararı değiştirmez; şair ölüm ihtimalini bile aşkın sona ermesi olarak düşünmediğini bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Gözüm yüzüni göreli görmedi râhat gündüzin

   Yurd ideli can zülfüni bir gice dolanmamışam

   1Gözüm yüzünü gördüğünden beri gündüz rahat görmedi.

   2Canım saçını yurt edindiğinden beri bir gece bile çözülmedi.

   Sevgilinin yüzünü gören göz artık gündüz rahat edemez; can ise saçı yurt edindikten sonra geceleri karanlık kıvrımlardan çıkamaz. Gündüz ile gece, yüzün ışığı ve saçın karanlığı çevresinde aynı huzursuzluğa bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   İçüm kara benzüm saru yaşum kan u kanum sudur

   Dahı ne kaldı k'ana ben ışkunda boyanmamışam

   1İçim kara, yüzüm sarı; gözyaşım kan, kanım sudur.

   2Aşkında boyanmadık daha neyim kaldı?

   İçin kararması, yüzün sararması, gözyaşının kana ve kanın suya dönüşmesi bedendeki bütün renkleri aşka verir. Son soru, şairin aşkın boyamadığı tek bir iç veya dış parçası kalmadığını ilan eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle