Dilberâ hüsn ü ruhin gülzâr ü cennet bilmişem

“Bilmişem” redifiyle yürüyen beş beyitlik bir teslimiyet bildirisi. Sevgiliden gelen her şey — kahır, cefa, eziyet — bir başka adla karşılanır: rahmet, minnet, hürmet, izzet.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dilberâ hüsn ü ruhin gülzâr ü cennet bilmişem

   Her ne kim senden gelürse ayn-ı rahmet bilmişem

   1Ey dilber, güzelliğini ve yanağını gül bahçesi ve cennet bildim;

   2senden ne gelirse rahmetin ta kendisi bildim.

   Redif bir bilme fiili ama bildirilen şey bilgi değil kabul. İkinci dize gazelin bütün kuralını koyuyor: kaynağı sevgili olan hiçbir şey kötü sayılmayacak.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Her ne kim cevr ü cefâ kılsan bu miskin gönlüme

   Ben gamından ağrıman bu câna minnet bilmisem

   1Bu miskin gönlüme ne kadar eziyet edersen et,

   2gamından incinmem; bunu cana minnet bildim.

   “Cana minnet” bugün de kullandığımız bir kalıp ve tam anlamıyla kullanılıyor: istenerek kabul edilen yük. Eziyet reddedilmiyor, yeniden adlandırılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Tende cân oldukça gitmen âstânından senin

   Kâkipâyın ey sanem bâşımda devlet bilmişem

   1Tende can oldukça eşiğinden gitmem;

   2ey put gibi güzel, ayağının tozunu başımda talih bildim.

   Eşik ve ayak tozu, divan şiirinin en alçalmış konumları; burada ikisi de yükseltiliyor. “Devlet” hem talih hem iktidar demek — en aşağıdaki yer en yüksek şans sayılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Her ne kim senden gelürse haste cânım nûş eder

   Kahrını râhat senin çevrini hürmet bilmişem

   1Senden ne gelirse hasta canım içer;

   2kahrını rahat, eziyetini hürmet bildim.

   İlk beyitteki formül burada tekrarlanıp ikiye katlanıyor: kahır → rahat, cevr → hürmet. Şiirin yöntemi açıkça görülüyor — her olumsuz kelimenin karşısına bir olumlu konuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Men Hatâyî bendeyem bir pâdişâh-ı vakte kim

   Eşiğinde kulluğun sultanca izzet bilmişem

   1Ben Hatâyî, zamanın bir padişahına kulum;

   2eşiğinde kul olmayı sultanca bir şeref bildim.

   Mahlasta konuşan kendisini Hatâyî diye adlandırır ve sevgiliye kulluğu sultanlık bildiğini söyler. Tasavvufî tevazu, beyitteki kul-sultan karşıtlığıyla kurulur; biyografik hükümdarlık bilgisi bu sözün kanıtlanmış nedeni gibi kullanılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle