İzdiyâd-ı ömr içün yâr ile ülfet bekleriz

Ömür artışı ve sevgiliyle yakınlık beklentisi baharın, çiçekli ağaçların ve kuşların gelişiyle birlikte kurulur. Bülbülün sürekli feryadı, kötü arkadaşın kalbi bozacağı uyarısına ve yalnızlık köşesine çekilişe bağlanır. Dünya bir misafirhane, mekân gam tekkesi olur; Ömer ömür tomarının dürüldüğünü, hasadın savrulduğunu ve feleğin değirmeninde sıranın beklendiğini söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İzdiyâd-ı ömr içün yâr ile ülfet bekleriz

   Nevbahâra muntazırız ayş ü işret bekleriz

   1Ömrümüz artsın diye sevgiliyle yakınlık bekleriz.

   2İlkbaharı gözler, eğlence ve içki meclisi bekleriz.

   Sevgiliyle yakınlığın ömrü artıracağı umudu, ilkbahar ve eğlence meclisi beklentisiyle aynı gelecek kipinde kurulur. Mevsimsel yenilenme ile kişisel kavuşma arzusu birbirini besler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cümle eşcâr-ı şükûfe zeyn olur mürgan ile

   Biz dahi mürgan ile bir kûh-i vuslat bekleriz

   1Bütün çiçekli ağaçlar kuşlarla süslenir.

   2Biz de kuşlarla birlikte bir kavuşma dağı bekleriz.

   Çiçekli ağaçların kuşlarla süslenmesi tamamlanmış bir bahar manzarasıdır. Konuşanların kuşlara katılıp kavuşma dağı beklemesi, doğadaki hareketi henüz gerçekleşmemiş bir vuslat umuduna çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Her kesin kalbinde hûban durmaz anı yâd eder

   Andelîbin gör figanın dâimâ feryâd eder

   1Herkes gönlündeki güzelleri durmadan anar.

   2Bülbüle bak; iniltisi sürekli feryada dönüşür.

   Herkes kendi gönlündeki güzelleri anarken bülbülün sesi iniltiden sürekli feryada yükselir. İnsanların iç hatırlayışı ile kuşun dışa taşan sesi, aşkın sessiz ve sesli iki görünümünü kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Fâsık ile olma hemrah kalbini ifsâd eder

   Çekmişiz baş hırkaya gûşe-i vahdet bekleriz

   1Günahkârla yoldaş olma; gönlünü bozar.

   2Başımızı hırkaya çekmiş, yalnızlık köşesinde bekliyoruz.

   Günahkâr yol arkadaşının gönlü bozacağı uyarısı, topluluktan çekilmenin gerekçesidir. Başı hırkaya çekmek ve yalnızlık köşesini beklemek, ahlaki korunmayı bedensel bir kapanışla gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sahn-ı gülşende niçe yıllar edeydim âşiyan

   Gâh olur güller güler bülbüller eylerler figan

   1Gül bahçesinde nice yıl yuva kursaydım.

   2Bazen güller güler, bülbüller feryat eder.

   Gül bahçesinde yıllarca yuva kurma dileği kalıcılık ister; güllerin gülüşü ile bülbüllerin feryadıysa aynı mekânda sevinç ve acıyı ayırır. “Gül” kökünün ad ve eylem olarak yinelenmesi sese oyun katar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Âhırı elbet fenâdır kimseye kalmaz cihan

   Tekye-i gamdır mekânın hayli müddet bekleriz

   1Sonu elbette yokluktur; dünya kimseye kalmaz.

   2Mekânın gam tekkesidir; uzun zamandır bekliyoruz.

   Dünyanın kimseye kalmaması, faniliği tartışmasız bir son olarak bildirir. Gam tekkesinde uzun süre bekleme görüntüsü, geçici dünyanın içinde süren kederli ikameti manevi bir mekâna dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bir misâfirhânedir bu ülfetinden et hazer

   Niçeler Îrân’ü Tûran eylemiş geşt ü güzer

   1Burası bir misafirhanedir; yakınlığından sakın.

   2Nice kişi İran’ı ve Turan’ı gezip geçmiştir.

   Dünya misafirhaneyse onun yakınlığından sakınmak gerekir; İran ve Turan’ı geçen nice kişi bu geçiciliğin tarihsel tanıklarıdır. Yolculuk geniş coğrafyayı sahiplik değil geçiş alanı yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Kiminin fikrinde yâhû dâimâ ağlar gezer

   Sîne üryan göz yumup dünyâda uzlet bekleriz

   1Kimi, zihnindeki ‘yâhû’ sözüyle hep ağlayıp gezer [hitap mı, zikir mi olduğu kesin değildir].

   2Göğsümüz açık, gözlerimiz kapalı, dünyada yalnızlık bekleriz.

   Basılı “yâhû”nun hitap mı zikir mi olduğu kesinleşmez; bu yüzden ağlayarak gezmenin zihinsel dayanağı açık bırakılır. Açık göğüs ve kapalı gözler, dünyadan çekilişi iki karşıt beden hareketiyle anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ey Ömer bu dehr-i dûnu bîvefâ görmekteyiz

   Ömrümüz tômarını biz kat be kat dürmekteyiz

   1Ey Ömer, bu alçak dünyayı vefasız görmekteyiz.

   2Ömür tomarımızı kat kat dürüp kapatıyoruz.

   Ömer’in vefasız bulduğu alçak dünya, ömür tomarının kat kat dürülmesiyle kapanan bir kayıt gibi görünür. Görme eyleminden dürme eylemine geçiş, fanilik bilgisini somut bir sona dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Hirmen-i ömrü savurduk dânemiz dermekteyiz

    Âsiyâb-ı çerha geldik şimdi nevbet bekleriz

    1Ömür harmanını savurduk, şimdi danemizi topluyoruz.

    2Feleğin değirmenine geldik; şimdi sıramızı bekliyoruz.

    Ömür harmanı savrulmuş, geriye daneleri toplamak kalmıştır; ardından felek değirmeninde sıra beklenir. Tarım ve öğütme imgeleri, hayatın ürününü ölüm öncesi son hesapta bir araya getirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle