Kaçan kim nerkis-i mestinde cânâ hâb olur peydâ

Sevgilinin uykulu nergis gözleri, kızıl gülleri ve çengel gibi kâkülleri karşısında âşık uykusuz kalır; Ömer’in gözyaşının her damlası sonunda büyük bir girdaba dönüşür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kaçan kim nerkis-i mestinde cânâ hâb olur peydâ

   Yanağında iki ahmer gül-i sîrâb olur peydâ

   1Ey sevgili, sarhoş nergis gözlerinde ne zaman uyku belirse,

   2yanağında suya kanmış iki kızıl gül belirir.

   Gözler sarhoş nergise, yanaklardaki kızıllık da suya doymuş iki güle çevrilir. “Kaçan kim” zaman koşulunu açar; uyku ile kızaran yanak arasındaki görünüş ilişkisi korunur, bunun utanma ya da hastalık olduğu yönünde kaynak dışı açıklama eklenmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Müselsel kâkülün sevdâlarından dil halâs olmaz

   Çeker semtine her birini bin kullâb olur peydâ

   1Zincir gibi kâkülünün sevdasından gönül kurtulamaz;

   2her birini kendine çeker, binlerce çengel belirir.

   Kâkül hem zincir biçimi hem sevda kuvvetiyle gönülleri bağlar; saç kıvrımları “kullâb”, yani çengel imgesiyle çoğalır. Çekilenlerin kimliği kaynakta “her biri” düzeyinde kaldığından modern satır onları belirli âşıklarla sınırlamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Anınçün çöpçe yoktur hâb-ı râhat dâim aynında

   Hayâl-i servi kaddinle demâdem âb olur peydâ

   1Bu yüzden gözünde rahat uykudan çöp kadar bile yoktur;

   2servi boyunun hayaliyle durmadan su belirir.

   Sevgilinin servi boyunu düşünmek gözü uykusuz ve yaşlı bırakır. “Ayn” göz anlamında, “âb” ise bağlamda gözyaşı olarak okunur; yine de modern satır kaynak yüzeyindeki su imgesini korur ve yaşın miktarına dair ek abartı üretmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Adûnun ta’nına gam çekmezem hiç zerrece ammâ

   Dil-i mecrûh-i zâre tâze ıztırâb olur peydâ

   1Düşmanın kınamasına zerre kadar üzülmem ama,

   2yaralı ve inleyen gönülde yeni bir ıstırap belirir.

   Konuşan kişi dışarıdan gelen ayıplamayı küçümserken iç yaranın tazelendiğini kabul eder. “Adû”, “ta’n” ve “dil-i mecrûh-i zâr” dış baskı ile iç acıyı karşı karşıya getirir; acının doğrudan düşmandan doğduğu kesinleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ömer bîçârenin seyl-i sirişkinden hazer kıl kim

   Anın her katresinden bir ulu girdâb olur peydâ

   1Ömer biçarenin sel gibi gözyaşından sakın;

   2onun her damlasından büyük bir girdap doğar.

   Gözyaşı önce sele, sonra her damlası girdap çıkaran güçlü bir akışa dönüşür. Uyarı doğrudan muhataba yönelir; “ulu girdâb” abartısı acının büyüklüğünü taşır, fakat gerçek bir tehlike ya da boğulma olayı olarak yorumlanmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle