Kebâb-hâre gelür duh-ı rez müdâm lezîz

‘Lezîz’ redifiyle dünyevî iştahı ve aşk imgesini aynı sofrada buluşturan gazel; kebap dumanından intikam helvasına, sevgilinin gerdanından yemek sonrası kahveye ve Hümâ'nın kemik tercihine uzanan alaycı bir tatlar dizisi kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kebâb-hâre gelür duh-ı rez müdâm lezîz

   ‘Iyâl-dâr-ı halâle olur harâm lezîz

   1Asmanın dumanı kebap yiyene her zaman lezzetli gelir;

   2helal ailesinin yükünü taşıyana haram lezzetli gelir.

   Asmanın dumanı kebap yiyene sürekli lezzetli gelir; helal ailesinin yükünü taşıyan kişiye ise haram çekici görünebilir. İlk beyit iştahın nesneye göre değişen ve ahlaki sınırı aşabilen yönünü yan yana koyar. Lezzet hükmü masum damak tadından yasak arzuya kayar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Elin çeker ‘akla imtilâsı havfından

   Ne deñlü olsa da helvâ-yı intikâm lezîz

   1Doygunluk korkusu aklına düşünce elini çeker;

   2intikam helvası ne kadar lezzetli olsa da.

   İntikam helvası ne kadar tatlı olsa da tıka basa dolmanın zararından korkan kişi elini çeker. Öç alma isteği tatlı yiyecek gibi caziptir, fakat aşırılık bilinci onu sınırlar. ‘İmtilâ’ bedensel doygunluk üzerinden ruhsal taşkınlığın sonucunu düşündürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   O nev hatuñ doyamaz dîde seyr-i gabgabına

   Gelür gazâleye bâğında sîb-i Şâm lezîz

   1Göz, yeni ayva tüyleri belirmiş o güzelin gerdanını seyretmeye doyamaz;

   2ceylan için kendi bahçesindeki Şam elması lezzetli gelir.

   Göz, yeni ayva tüyleri belirmiş güzelin gerdanını seyretmeye doyamaz; ceylan için kendi bahçesindeki Şam elması lezzetlidir. ‘Nev-hat’ gerdanın değil kişinin sıfatıdır. Gerdan elmaya, güzel ceylana dönüştürülür ve bakışın doymaması sofra iştahıyla aynı söz alanına taşınır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sunarsa hâl-i lebüñ sîr-hân-ı vasla nola

   Gelür tabî‘ate kahve ‘ale’t-ta‘âm lezîz

   1Dudağındaki ben, kavuşma sofrasında doymuş kişiye kendini sunsa ne olur?

   2Yemekten sonra kahve damak zevkine lezzetli gelir.

   Dudaktaki ben, kavuşma sofrasında doymuş kişiye kendini sunsa şaşılmaz; yemekten sonra kahvenin damak zevkine hoş gelmesi gibi bir tamamlayıcılık kurulur. Sunan özne ben, ikramı alan sîr-hân-ı vasldır. Küçük siyah nokta, doyuma son tat katan kahveye dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Olurdı mazhar-ı ikbâl dıl‘-ı bî-gûştum

   Hümâye olsa eger Yüsriyâ ‘izâm lezîz

   1Etsiz kaburgam talihin ilgisine erişirdi,

   2ey Yüsrî, eğer kemikler Hümâ kuşuna lezzetli gelseydi.

   Yüsrî’nin etsiz kaburgası, kemikler Hümâ kuşuna lezzetli gelseydi talihin ilgisine erişebilirdi. Talih kuşunun gölgesi ikbal getirir, fakat şairin yoksul bedeni onun iştahına uygun değildir. Makta lezzet dizisini öz alaya çevirir; yokluk bile talih için işe yaramaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle