Tįr-i cevriñ geldigi semte hedef – veş nāẓır ol

Baştan sona buyruk kipiyle yazılmış bir nasihat gazeli: oka hedef gibi bak, kalbini arıt, her nakşa bakma, istiğnâ denizinde ada gibi ağır dur. Beşinci beyit öğüdü bırakır ve gamze okundan, âşığın yarasını sevgiliye haber vermesini ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Tįr-i cevriñ geldigi semte hedef – veş nāẓır ol

   Ḫāṭırıñ alur ele rāmįsi elbet ṣabır ol

   1Eziyet okunun geldiği yöne hedef gibi bak;

   2onu atan elbet gönlünü ele alır; sabırlı ol.

   Gazel bir buyrukla açılır ve muhatabı kendi kendisidir: oka sırtını değil yüzünü dön. Hedef olmayı seçmek edilgenlik değil, ok atanın gönlü ele almasına razı olmaktır; sabır burada bir duruş biçimi sayılır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çūnki āb eşcāre ʻarķından yürür rifʻat bulur

   Sen de ṣāf it ķalbiñi damāngįr-i kābir ol

   1Su ağacın damarlarından yürüyünce yükselir;

   2sen de gönlünü arıt, büyüklüğün eteğine sarıl.

   Suyun ağaç damarlarında yürüyerek yükselmesi, yükselmenin aşağıdan ve sessizce olduğunu gösterir. Öğüt de bu sıraya uyar: önce kalbi arıtmak, sonra büyüğün eteğine yapışmak. İstenen şey yükseklik değil, taşınanın saflığıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Olma her bir naķşa nāẓır ṭutma her bir ṣıyta gūş

   Nergis şehlā-miŝāl ʻömr-i gül-āsā ṣāġır ol

   1Her resme bakma, her sese kulak verme;

   2şehla nergis gibi, gül ömrü boyunca sağır ol.

   Nergis şehlâ bakışlıdır ama burada görmemek için örnek gösterilir; gül ise kısa ömrü boyunca sağırdır. İki çiçek, duyuların kapatılmasını güzelliğin şartı yapar: her nakşa bakan göz de her sese açılan kulak da dağılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Her hevādan mużṭarib olma ḥabāb-ı mevc-vār

   Baḥr-ı istiġnada mānend-i cezįre aġır ol

   1Dalga kabarcığı gibi her rüzgârla sarsılma;

   2tokgözlülük denizinde ada gibi ağır dur.

   Kabarcık ile ada aynı denizde karşılaştırılır: biri her rüzgârla titrer, öteki yerinden oynamaz. “Ağır ol” buyruğu tokgözlülüğü bir ağırlık ölçüsüne çevirir; istiğnâ, arzunun yüzeyinde durmamak demektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Zaḫm-ı Yüsrįniñ seni tenhā der-āġūş itdigin

   Eylemezsen yāre ġamz ey tįr-i ġamze kāfir ol

   1Yüsrî'nin yarasının seni tenhada kucakladığını

   2sevgiliye bildirmezsen, ey gamze oku, inkârcı ol.

   Makta öğüdü bırakıp bir gammazlık ister: Yüsrî'nin yarasının oku tenhada kucakladığı sevgiliye bildirilmelidir. Yaranın kucaklaması, ok ile hedef arasında beş beyit boyunca kurulan mesafeyi kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle