Yalan Dünyaya Sorsana

Söyleyen dünyanın kuruluşundan beri işlediği acıları dünyaya ve akan ırmağa sormayı önerir. Âşıklığın güçlüğü, gözyaşı ve sevgilinin cefası art arda gelir; Ömer sonunda bütün bu oluşların failini Mevlâ’ya sorma çağrısıyla şiiri kapatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kurulalı neler çekmiş

   Yalan dünyâya sorsana

   1Kurulduğundan beri neler çektiğini,

   2Yalan dünyâya sorsana.

   Dünyanın kuruluşundan beri çektiği acılar ona sorulur; “yalan dünya” hitabı geçicilik ve güvenilmezlik yargısı taşır. Söyleyiş “Kurulduğundan beri neler” ile kurulup “Yalan dünyâya sorsana” ile kapanır; bu kapanış “Yalan Dünyaya Sorsana” içindeki duyguyu kesinleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Niçe bin dürlü kan etmiş

   Akan deryâya sorsana

   1nice bin türlü kan döktüğünü,

   2akan büyük sulara sorsana.

   Dökülen sayısız kanın akan sulara sorulması, tarihî acının izini sürekli hareket eden tabiatta arar. “nice bin türlü” ayrıntısından “akan büyük sulara” sonucuna geçilir; bu geçiş “Yalan Dünyaya Sorsana” bağlamındaki ilişkiyi taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bilinmez ne aceb aldır

   Gönül bir sarhoş misaldir

   1Onun nasıl bir hâl olduğu bilinmez.

   2Gönül bir sarhoş misaldir.

   Gönlün sarhoşa benzetilmesi onun ne yapacağı bilinmeyen kararsız hâlini görünür kılar. “Onun nasıl bir” açılışı “Gönül bir sarhoş” karşılığına uzanır; “Yalan Dünyaya Sorsana” bağlamında “bilinmez” ayrıca belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Âşıklık ne müşkil haldir

   Çeken şeydâya sorsana

   1Âşıklık ne güç bir hâldir;

   2onu çeken aşk delisine sorsana.

   Âşıklığın güçlüğünü gerçekten anlayacak kişi, bu hâli yaşayan ve aşk yüzünden çılgına dönen kişidir. “Âşıklık ne güç” sözü “onu çeken aşk” sonucuyla kapanır; “delisine”, “Yalan Dünyaya Sorsana” yönünü keskinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu derdin çâresin bilmem

   Akar çeşmim yaşın silmem

   1Bu derdin çaresini bilmiyorum.

   2Gözümden yaş akar; onu silemem.

   Çare bilmeyen söyleyenin gözyaşını silememesi, derdin hem bilgisizlik hem kesintisiz ağlayış ürettiğini gösterir. Önce “Bu derdin çaresini”, ardından “Gözümden yaş akar;” duyulur; “Yalan Dünyaya Sorsana” boyunca “bilmiyorum” yeniden öne çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Olaydın yâr ile bir dem

   Çeküp tenhâya sorsana

   1Bir an sevgiliyle birlikte olsaydın,

   2onu bir kenara çekip sorsana.

   Sevgiliyle bir an yalnız kalma ihtimali, sorulacak cevabın kalabalıkta değil mahrem görüşmede aranacağını belirtir. “Bir an sevgiliyle” ile “onu bir kenara” yan yana gelir; “sevgiliyle”, “Yalan Dünyaya Sorsana” çerçevesinde somutlaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Kelâmı Nâz ile söyler

   Garib gönlüm alup neyler

   1Sözünü nazla söyler.

   2Garip gönlümü alıp ne yapar?

   Sevgilinin nazlı sözü garip gönlü ele geçirir; soru, bu ele geçirmenin sonucunu belirsiz bırakır. Söz “Sözünü nazla söyler” noktasından “Garip gönlümü alıp” yönüne döner; “Yalan Dünyaya Sorsana” içinde “gönlümü” bu dönüşü tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Niçün cevr ü cefâ eyler

   Melek sîmâya sorsana

   1Neden eziyet ve cefa eder,

   2melek yüzlü sevgiliye sorsana.

   Eziyetin nedeni doğrudan melek yüzlü sevgiliye sorulur; güzellik ile acı verme gücü aynı kişide birleşir. “Neden eziyet ve” ifadesine “melek yüzlü sevgiliye” eşlik eder; “sevgiliye”, “Yalan Dünyaya Sorsana” bağlamındaki tavrı açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Cihanda bulmadım bir yâr

   Rûz ü şeb eylerim efkâr

   1Dünyada bir sevgili bulamadım.

   2Gece gündüz kederlenirim.

   Dünyada bir sevgili bulamama ve gece gündüz kederlenme, anlatıcının yalnızlığını süreklilik kazanmış bir hâle çevirir. “Dünyada bir sevgili” başlangıcı “Gece gündüz kederlenirim” devamıyla anlam kazanır; “Yalan Dünyaya Sorsana” içindeki “kederlenirim” görünür kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Der ki Ömer cümlemiz var

    İden Mevlâ’ya sorsana

    1Ömer der ki: Hepimiz varız.

    2Bütün bunları yapan Mevlâ’ya sorsana.

    Mahlaslı kapanış, bütün oluşların gerçek failini Mevlâ olarak gösterir ve önceki soruları ilahî nedene bağlar. Anlatım “Ömer der ki:” deyip “Bütün bunları yapan” hükmüne geçer; “Hepimiz”, “Yalan Dünyaya Sorsana” çizgisini pekiştirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle