Letâfet gülşeninde gonca güldür leplerin cânâ

Şair sevgilinin dudaklarını gonca, şifa ve değerli taş imgeleriyle över; hasta gönlün derman arayışını aşk sarhoşluğuna bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Letâfet gülşeninde gonca güldür leplerin cânâ

   Acep dâr-üş-şifâ-yi cân ü dildir leplerin cânâ

   1Ey sevgili, dudakların zarafet bahçesinde açılmış gonca güldür.

   2Acaba dudakların canın ve gönlün şifa evi midir?

   Letâfet gülşeni içindeki gonca, dudakların tazeliğini ve henüz açılmamış güzelliğini somutlaştırır. Dâr-üş-şifâ sorusu ise aynı dudağı yalnız süs olmaktan çıkarıp can ile gönlün yarasına deva verebilecek bir eşiğe taşır; övgü, şifa umuduyla sınanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nola ben hasta dil derd-i derûnum çâresin sorsam

   Marîz-i ehl-i aşka çün sebildir leplerin cânâ

   1Hasta gönlümün içindeki derde çareyi sorsam buna şaşılır mı?

   2Çünkü dudakların aşk ehlinin hastalarına sunulan bir sebil gibidir.

   Hasta dil kendi derd-i derûnuna çare ararken doğrudan dudaklara yönelir. Leplerin aşk ehlinin marîzlerine sebil sayılması, su dağıtan hayır yapısıyla aşk hastalığını birleştirir; konuşanın kişisel sızısı, herkesin içebileceği ortak bir lütuf talebine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dür-i şehvâr ile memlû dolu mey-i hokka-i lâlin

   Demem yâkuta mercâna delildir leplerin cânâ

   1Lâl renkli ağzının hokkası seçkin incilerle ve şarapla doludur;

   2dudaklarının yakut ile mercana delil olduğunu söylemiyorum, ey sevgili.

   Dür-i şehvâr ile lâl hokkası, ağızda inci, kırmızı taş ve mey parlaklığını üst üste bindirir. Ardından gelen “demem” sözü yakut ve mercan benzetmesini düz bir onay olmaktan çıkarır; dudakların değeri bu taşlarla kanıtlanamayacak kadar yüksek tutulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Nola yâkuta mercâna müşâbih etseler anı

   Ki câm-ı nâzdan içmiş gönül kanzildir cânâ

   1Onu yakuta ve mercana benzetmelerine şaşılmaz.

   2Çünkü gönül naz kadehinden içmiş; kaynakta “kanzildir” yüzeyi kapalıdır, ey sevgili.

   Yakut ve mercana müşâbih görülmek ilk dizede makul bir övgü gibi durur. Câm-ı nâzdan içen gönül ise ikinci dizede “kanzildir” biçimindeki kapalı yüzeye ulaşır; sarhoşluk ile bu bozuk kelime arasındaki bağ çözülmediği için benzetmenin sonucu kesin bir hükme kapanmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İçüp cân-ı musaffâyı geçersin mest olup serden

   [Ö]mer bîçâre teslîm eyle bildir leplerin cânâ

   1Arı canı içip mest olursun, başından da geçersin.

   2Ey sevgili, biçare [Ö]mer’e teslim et; dudaklarının ne olduğunu bildir.

   Cân-ı musaffâyı içmek, mestlik ve serden geçmek aynı çizgide can pahasına bir sarhoşluk kurar. Braketli [Ö]mer’e yönelen “teslîm eyle” ve “bildir” buyruklarının faili açık değildir; kapanış dudakların mahiyetini sormayı sürdürürken dil bilgisel belirsizliği de görünür bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle