Lam Eliften Arşa Pervaz Eyledim

Hurûfî harf düşüncesini bir yükseliş anlatısına çeviriyor: şair lâm-elif ile başlayıp "kün" emrinin harflerine, oradan dokuz feleğe ve mekânsızlığa çıkar. Redif olan "eyledim" her beyti tamamlanmış bir fetih gibi kapatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Lâm elifden arşa pervâz eyledim

   Kâf ü nundan başıma tâceyledim

   1Lâm-elif harfinden arşa kanat açıp uçtum,

   2kâf ile nûndan başıma taç yaptım.

   Matla iki harf öbeğiyle kurulur: lâm-elif, Arap yazısında iki harfin tek işarete kaynadığı bağdır ve "lâ", yani "yoktur" okunur; kâf ile nûn ise birleşince "kün" (ol) emrini verir. Şair yokluk harfinden yükselip yaratma emrini taç edinir — Hurûfî düşüncede harf süsleme değil, basamaktır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nüh felek burcunda kurdum haymeyi

   Lâmekân mülkini târâc eyledim

   1Dokuz feleğin burcunda çadırımı kurdum,

   2mekânsızlık ülkesini yağmaladım.

   Beyit iki basamağı üst üste koyar: önce dokuz kat gök, sonra göğün de ötesindeki lâmekân. "Hayme" göçebe çadırıdır, kurulur ve sökülür; yani konak geçicidir. "Târâc" ise yağma demek — âşık mekânsızlığa konuk olarak değil, akıncı olarak girer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kuvvet ü savt u Kelâm ü nutku rûh

   Cümlesini hüsne muhtaç eyledim

   1Kuvveti, sesi, kelâmı, sözü ve ruhu —

   2hepsini güzelliğe muhtaç kıldım.

   İlk dize beş şeyi yan yana sayar ve hepsi insanı insan yapan yetilerdir: kudret, ses, söz, konuşma, can. İkinci dize bu listeyi tek bir yere bağlar; hüsn, yani güzellik, Hurûfî okumada yüzdeki harflerle yazılmış ilâhî metindir. Yetiler kendi başına yeterli sayılmaz, hepsi o metne muhtaç bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sûret-i şâbin katat görmek içün

   Perdepûşî gör ne mi'râç eyledim

   1Genç yüzün suretini görmek için,

   2perde ardına gizlenişimi gör, nasıl bir mirâca çıktım.

   Beyit, Tanrı'nın bir genç suretinde görüldüğünü söyleyen tasavvufî rivayete dayanır; "şâb" genç demektir ve Hurûfî okumada insan yüzü, okunabilir tek levhadır. "Perdepûş" örtünen, perde arkasına giren anlamındadır. Birinci dizedeki "katat" kaynakta bu biçimde dizilmiştir; okunuşu çözülemediği için günümüz Türkçesinde karşılıksız bırakıldı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Beyt-i ma'mûr içre mesken tutalı

   Ey Yemînî günde bin hâç eyledim

   1Beyt-i ma'mûr'un içinde mesken tutalı beri,

   2ey Yemînî, günde bin hac eyledim.

   Beyt-i ma'mûr, göklerde meleklerin tavaf ettiği söylenen Kâbe'dir. Şair oraya yerleşince hac bir yolculuk olmaktan çıkıp bir oturma hâline gelir: gidilmez, içinde bulunulur ve günde bin kez tekrarlanır. Mahlas beyti böylece dış ibadetle iç hâl arasındaki farkı sayıya çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle