Levh-i Dilde Nice Bir Nakş-ı Vekar Eyleyelim

Altı bentlik mütekerrir murabba, her bendin sonunda aynı çağrıyı tekrarlıyor: kalender olalım, diyarı terk edelim. Son bent gerekçeyi veriyor — Pîr Cemal ölmüştür ve şairin Rûm'da durması artık imkânsızdır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Levh-i dilde nice bir nakş-ı vekar eyleyelim

   Ser ü sâmânı koyub aşk ile kâr eyleyelim

   Zerd olub âlem-i tecride güzâr eyleyelim

   Gel kalender olalım terk-i diyâr eyleyelim

   1Gönül levhasına daha ne kadar ağırbaşlılık nakşedelim?

   2Baş ve mal ne varsa bırakıp aşkla kazanç edelim.

   3Sararıp solarak tecrid âlemine geçelim.

   4Gel kalender olalım, diyarı terk edelim.

   İlk dize vakarı gönle işlenmiş bir resim sayıyor ve daha ne kadar sürdürüleceğini soruyor; “nice bir” bir sabırsızlık kalıbıdır. Terk edilen “ser ü sâmân”ın yerine “kâr” konması, feragati bir kayıp değil bir alışveriş olarak sunuyor. Her bendi kapatacak nakarat da gidilecek yeri değil, gitme fiilini adlandırıyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Her ne kim hâtıra olsa yuyalım âb gibi

   Kâinâtı görelim vâkıa-i hâb gibi

   Şark u garbı gezelim mihr-i cihantâb gibi

   Gel kalender olalım terk-i diyâr eyleyelim

   1Akla ne gelirse su gibi yıkayıp geçelim.

   2Kâinatı bir rüya olayı gibi görelim.

   3Doğuyu batıyı, dünyayı aydınlatan güneş gibi dolaşalım.

   4Gel kalender olalım, diyarı terk edelim.

   Üç dize üç benzetmeyle kuruluyor ve hepsi “gibi” ile bitiyor; ölçek yıkamaktan rüyaya, oradan yeryüzünü dolaşmaya doğru büyüyor. Güneş gezgin bir dervişin ihtiyacı olan tam imge: her ülkeye uğrar, hiçbirine ait değildir. “Vâkıa-i hâb” dünyayı görülecek kadar gerçek, yerleşilecek kadar gerçek olmayan bir şey hâline getiriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Câme-i âriyeden bu ten-i hâkîyi soyub

   Ârdan âri olub neng ile nâmûsu koyub

   Baş açık yalın ayak kafile-i aşka uyub

   Gel kalender olalım terk-i diyâr eyleyelim

   1Bu topraktan bedeni ödünç elbisesinden soyup,

   2utançtan sıyrılıp ayıbı da namusu da bırakıp,

   3baş açık yalın ayak aşk kafilesine katılıp

   4gel kalender olalım, diyarı terk edelim.

   Beden ödünç alınmış bir giysi sayıldığı için soyunmak edepsizlik değil, emaneti geri vermek oluyor. “Ârdan âri” neredeyse aynı sesi taşıyan iki zıt kelimeyi yan yana koyuyor. Üçüncü dize ise Kalenderî kılığını tarif ediyor: açık baş, çıplak ayak — yani hırka ile tâcın yokluğu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yine âlâyiş-i dehri yuyalım pâk olalım

   Girelim bir nemede âşık-ı bîbâk olalım

   Ehl-i diller yoluna sürünelim hâk olalım

   Gel kalender olalım terk-i diyâr eyleyelim

   1Dünyanın bulaşığını yine yıkayalım, temiz olalım.

   2Bir keçeye girelim, pervasız âşık olalım.

   3Gönül ehlinin yoluna sürünelim, toprak olalım.

   4Gel kalender olalım, diyarı terk edelim.

   “Nemed” abdalın hem giysisi hem yatağı olan keçedir; içine girmek bendin istediği her şeyin somut karşılığıdır. Hareket sürekli aşağı doğru — yıkan, bürün, sürün, toprak ol — ve “hâk” ile “pâk” kafiyeli olduğu için temizlikle toprak aynı seste buluşuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Terk-i âdetle yine kendimize bend edelim

   Resm ü âyîn-i cihânı nice pâbend edelim

   Azm-i Şîrâz ü Buhârâ vü Semerkand edelim

   Gel kalender olalım terk-i diyâr eyleyelim

   1Alışkanlıkları bırakarak yine kendimize bağlanalım.

   2Dünyanın töresini, âyinini daha ne kadar ayağımıza bağ edelim?

   3Şîrâz'a, Buhârâ'ya, Semerkand'a yönelelim.

   4Gel kalender olalım, diyarı terk edelim.

   “Bend” ile “pâbend” aynı bağı iki kez kullanıyor: biri seçilmiş, öteki dayatılmış. Bent böylece özgürlüğü bağsızlık değil, hangi ipi taşıdığını seçmek diye tanımlıyor. Üç şehir adı süs değil: Şîrâz, Buhârâ ve Semerkand doğuya giden derviş güzergâhının durakları, yani nakaratın soyut gidişi burada bir yol tarifine dönüşüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Emr-i Hak erdi sefer eyledi çün Pîr Cemal

   Rûm’da sana karâr oldu Yetîm emr-i muhâl

   Arab’a ya Acem’e eyleyelim isti’câl

   Gel kalender olalım terk-i diyâr eyleyelim

   1Hakk'ın emri geldi, Pîr Cemal göç etti;

   2Yetim, Rûm'da durup kalmak sana artık imkânsız bir emirdir.

   3Arap'a ya da Acem'e doğru acele edelim.

   4Gel kalender olalım, diyarı terk edelim.

   Murabba nihayet sebebini söylüyor: şeyh ölmüştür. Ergun bu manzumeyi Yetim'in şeyhinin vefatından ne kadar müteessir olduğunun kanıtı sayar; kaynaklar o şeyhi 1533'te ölen Karamanlı Şeyh Cemâleddin diye kaydeder. “Sefer eyledi” ölüm için yolculuk kelimesini kullanıyor, böylece şairin kendi gidişi bir peşinden gitmeye dönüşüyor. Altı bentlik ağır ağır düşünmenin ardından tek acele işareti son bendin “isti'câl”idir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle