Mahlasım Pervane gezdim bir zaman

Şairin mahlasını nasıl değiştirdiğini kendi ağzından anlattığı nefes. Ad değişimi bir biyografi ayrıntısı olarak değil, gözün açılması ve kalbin yeniden kurulmasıyla birlikte anılan bir dönüm noktası olarak sunulur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mahlasım Pervane gezdim bir zaman

   Sıdki mahlasını verdi bir üstad

   Yedullah suresi okundu ilan

   Hamdülillah beni eyledi irşad

   1Bir zaman mahlasım Pervane olarak gezdim

   2Bir üstat bana Sıdkî mahlasını verdi

   3Yedullah sûresi açıkça okundu

   4Hamdolsun, beni irşat etti

   Bu dörtlük şairin künyesinin belgesi sayılabilir: kaynaklar da onun şiire Pervane mahlasıyla başladığını, Sıdkî adını mürşidinden aldığını yazar. Üçüncü dizedeki “Yedullah sûresi” diye bir sûre yoktur; ifade, Fetih sûresinin “Allah'ın eli onların ellerinin üstündedir” âyetine, yani biat sahnesine işaret eder.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hicab perdeleri kalktı gözümden

   Türlü hikmet zahir oldu özümden

   Kerem buldum kadd-i serfirazımdan

   Anın içün böyle olmuşum dilşad

   1Gözümden perdeler kalktı

   2Özümden türlü hikmet açığa çıktı

   3Baş yücelten boyumdan kerem gördüm

   4Onun için böyle gönlü şen olmuşum

   Kafiye üç kez ayrılma hâliyle kuruluyor: gözümden, özümden, serfirazımdan. Her şey dışarıdan değil içeriden geliyor — hikmet öğretilmiyor, özden çıkıyor. Üçüncü dizede iyelik eki kimin boyunu kastettiğini belirsiz bırakır; şairin kendi kameti de, karşısındaki yüce kamet de okunabilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Erişti feyz-i Hak eseri cana

   Açtım gözlerimi baktım cihana

   Çok şükür kul oldum azim sultana

   Harabe kalbimi eyledi bünyad

   1Hakk'ın feyzinin eseri cana erişti

   2Gözlerimi açtım, cihana baktım

   3Çok şükür, ulu bir sultana kul oldum

   4Yıkık kalbimi yeniden bina etti

   İkinci dize doğum anını andırır: göz açmak, sonra dünyaya bakmak. Dörtlük bu yüzden bir intisabı değil bir yeniden doğuşu anlatır. Son dizedeki harabe–bünyad karşıtlığı da aynı fikri mimarîye çevirir; kalp önce yıkık bir yapı sayılır, mürşidin işi onu onarmak değil baştan kurmaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Erenler şahından dersimi aldım

   Doksan bin kelamın künhünü buldum

   Aslı bir noktadır zatını bildim

   Her, cana söylenmez iş bu istidad

   1Erenlerin şahından dersimi aldım

   2Doksan bin kelamın özünü buldum

   3Aslı bir noktadır, zatını bildim

   4Bu kabiliyet her cana söylenmez

   Doksan bin kelam, Alevî-Bektaşî söyleyişinde sözün tamamını anlatan bir çokluk kalıbıdır; dörtlük bu sonsuz sayıyı tek bir noktaya indirir. Kapanış ise bilgiyi kapatır: söylenen şey herkese söylenmez. Kaynaktaki virgül “Her” ile “cana”yı ayırdığı için dize ilk okuyuşta tökezler, olduğu gibi korundu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sıdkî sadık bu mahlası bulalı

   Kalmadı gönülde dünya melali

   Mabudum, maksudum nüri Cemali

   O bana Şirin'dir, ben ona Ferhad.

   1Sıdkî, bu sadık mahlası bulalı

   2Gönülde dünya kederi kalmadı

   3Mabudum, maksudum onun Nur-i Cemal'idir

   4O bana Şirin'dir, ben ona Ferhat.

   “Sıdkî sadık” dizesi mahlası kendi kökeniyle yan yana koyar: ikisi de Arapça sıdk, yani doğruluk kökünden gelir, böylece ad şiirin içinde açıklanmış olur. Son dize ise tasavvufî sözlüğü bırakıp halk hikâyesine geçer; kavuşamamış çift, kavuşmayı anlatan bir şiirin kapanışına konur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle