Mâil Oldum Gözler İle Kaşına Dilberlerin

Şair genç güzellerin kaşına ve gözüne tutulur, kendisini cevherden anlayan bir satıcı gibi tanıtır. Tek bir selam beklerken rakiplerden korkar; sonunda iki sevgilinin bile yeterli olduğunu söyleyen mizahi bir ölçü kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mâil oldum gözler ile kaşına dilberlerin

   Hiç sözüm yok on üç on dört yaşına dilberlerin

   1Güzellerin gözlerine ve kaşlarına gönül verdim.

   2On üç on dört yaşlarında olmalarına diyecek sözüm yok.

   Kaş ve göz, sevgilinin ilk yakalayan ayrıntılarıdır. Yaşın özellikle anılması şiirin tarihî söylemini korur; modern yorum bunu onaylayan bir ölçüye değil, kaynakta kurulmuş gençlik tasvirine bağlar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Âşıkım gevher fürûşum bilürüm kıymetlerin

   Anın içün dedim elmas taşına dilberlerin

   1Âşığım, cevher satıcısıyım; değerlerini bilirim.

   2Bu yüzden güzellerin kaşına elmas taşı dedim.

   Kendisini cevher satıcısı sayan şair güzelliği tanıma uzmanlığı iddia eder. Kaşı elmasa benzetmesi yalnız parlaklık değil, değer biçme dilidir; âşık seçiminin rastgele olmadığını söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Şîrin olmayınca Ferhad dağı varup delmedi

   Gönlümüz anka tabîat gayrıya bend olmadı

   1Şirin olmasaydı Ferhat gidip dağı delmezdi.

   2Anka yaradılışlı gönlümüz başkasına bağlanmadı.

   Ferhat ile Şirin örneği büyük emeğin ancak eşsiz sevgili için gösterileceğini anlatır. Anka yaradılışlı gönlün başkasına bağlanmaması, erişilmezlik ve tek eşlilik iddiasını aynı masalsı kuşta toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çok zamandır İntizârım bir selâmın gelmedi

   Korkarım rakîbler üşer başına dilberlerin

   1Uzun zamandır bekliyorum; bir selam gelmedi.

   2Korkarım rakipler güzellerin başına üşüşür.

   Beklenen şey yine tek bir selamdır; fakat rakiplerin üşüşmesi bu küçük umudu bile tehlikeye sokar. Şair yalnız sevgilinin sessizliğinden değil, çevredeki kalabalığın fırsatı elinden almasından korkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Anların da gözleri bencileyin mülden m-ola

   Bülbülün âh ü figanı kırmızı gülden m-ola

   1Onların gözleri de benimki gibi şaraptan mı acaba?

   2Bülbülün ahı ve feryadı kırmızı gülden mi doğar?

   Gözlerin şaraptan olup olmadığı sorusu sarhoşluğun kaynağını belirsiz bırakır. Bülbülün feryadını güle bağlayan ikinci soru, aşk acısının sevilen nesneden doğduğunu mecazlar aracılığıyla araştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Yâr ile sohbette cânım yoksa mâtemden m-ola

   Bir haber sormak murâdım başına dilberlerin

   1Basılı “Yâr ile sohbette cânım yoksa mâtemden m-ola” söz diziminin soru bağlantısı açık değildir.

   2Güzellerin hâlini sormak istiyorum.

   Sevgili sohbeti ile matem arasındaki karşıtlık âşığın iç hâlini sınar. Bir haber sormak istemesi, şiirin spekülatif sorularını gündelik ve somut bir görüşme arzusuna indirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ol perînin âteşiyle bu sînem yanup düter

   Aldı aklımı başımdan kıldı Mecnun’dan beter

   1O perinin ateşiyle göğsüm yanıp tütüyor.

   2Aklımı başımdan aldı, beni Mecnun’dan beter etti.

   Göğsün yanıp tütmesi sevgiliyi ateş, âşığı duman çıkaran ocak yapar. Aklın kaybı Mecnun karşılaştırmasıyla büyür; güzellik bilgisi iddia eden kişi sonunda ölçüsünü kaybetmiştir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Der ki Ömer iki sevsem banai biris yeter

   Ba’zı ahmak meyledermiş beşine dilberlerin

   1Ömer der ki: İki güzel sevsem bana biri yeter.

   2Bazı ahmaklarsa güzellerin beşine birden gönül verirmiş.

   Son iki dize kendisiyle alay eden bir kapanış kurar. İki güzel sevse birinin yeteceğini söylemek sadakat iddiasını mizahla gevşetir; beş kişiye meyledenleri “ahmak” sayarak kendi sınırını yine üstün gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle